АВТОР ПОДРОБНО

Basaa_Valera

ПУБЛИКАЦИИ АВТОРА

 20 апреля 2021, 19:04

ҮНШЭРЖЭ ЗОБОХЫЕШЬЕ, УНАГАН НҮХЭРЭЙ БАТА НАЙДАМТАЙЕШЬЕ, ИНАГ ДУРАНАЙ ХҮСЭТЭЙЕШЬЕ ДҮҮРЭН ҮЗЭҺЭН ХҮМ (Хөөрөөн)

ҮНШЭРЖЭ ЗОБОХЫЕШЬЕ, УНАГАН НҮХЭРЭЙ БАТА НАЙДАМТАЙЕШЬЕ, ИНАГ ДУРАНАЙ ХҮСЭТЭЙЕШЬЕ ДҮҮРЭН ҮЗЭҺЭН ХҮМ (Хөөрөөн) Цырен-Дондок Хамаевай «Ган-Булад» гэжэ туужын удхаар бэшэгдэбэ ХӨӨРӨӨНДЭМНИ ОРОҺОН ХҮНҮҮД: БИ хадаа  Шаралдай гэжэ нэрэтэйб, бага балшар наһанһаа үншэрһэнби ХАЛЗУУ, нютагаймнай баян хүн ҮБГЭЖӨӨЛ, минии түрэлэй һэдэбтэй наһатай үбгэн юм һэн даа ГАН-БУЛАД, минии унаган нүхэршье, нэрлэһэн ахамнишье гээ һаа, болохо СЭМЖЭДМАА, […]

Автор:

читать весь текст...

 03 апреля 2021, 15:12

Басаа Валера Саяан уулын энгэртэ

САЯАН УУЛЫН ЭНГЭРТЭ (табан үйлэтэй драма) Цырен-Дондок Хамаевай «Эрмэг дээрэ» гэжэ туужын удхаар  зохёогдобо   Наадаха нюурнууд: ЗАЯАХАН, хори наһаяа гэшхэжэ ябаһан, шуудан зөөгшэ, почтальон ГЭНДЭН, Заяаханай нүхэр хүбүүн ГЭПЭЛМАА, Заяаханай нүхэр басаган, Гэндэнэй эгэшэ ТААБАЙ, Заяаханай хүгшэн аба ДУГАРМАА ТЕЭБИИ, дайнда ошоһон ори ганса хүбүүнһээ мэдээ хүлеэдэг хүгшөө ГЭМАА ХҮГШЭН, Заяаханай түрэлэй хүгшөө ТҮРҮҮЛЭГШЭ, […]

Автор:

читать весь текст...

 30 марта 2021, 07:14

Басаа Валера. Тэрэ холын хотондо (зүжэг, үргэлжэл)

ТЭРЭ ХОЛЫН ХОТОНДО (Дайнай үеын үхибүүд – дети войны) Дүрбэн үйлэтэй драма Цырен-Дондок Хамаевай «Жалсаадай» гэжэ туужын удхаар бэшэгдэбэ ЖАЛСААДАЙ, ЧИМИДСУУ, ШАГДААХАЙ, ДОРЖО — һургуулиин 6-дахи ангиин һурагшанар БАДМА БАЗАРОВИЧ, һургуулиин багша ДУЛГУУДАЙ, Жалсаадайн эхэ ГАНЖАД, Чимидсуугай эхэ ДАРХАН ШОЙМПОЛ, Жалсаадайн абга ЖАМБАЛ, Жалсаадайн эсэгэ Үхибүүд, улад зон.   ХОЁРДОХИ ҮЙЛЭ Һургуулидаа үглөөгүүр Чимидсуу ерэбэгүй. […]

Автор:

читать весь текст...

 22 марта 2021, 08:36

Басаа Валера. ТЭРЭ ХОЛЫН ХОТОНДО

(Дайнай үеын үхибүүд – дети войны) Дүрбэн үйлэтэй драма Цырен-Дондок Хамаевай туужын удхаар ЖАЛСАДАЙ, ЧИМИДСУУ, ШАГДААХАЙ, ДОРЖО — эхин һургуулиин нэгэ ангиин һурагшанар БАДМА  БАЗАРОВИЧ, һургуулиин багша ДУЛГУУДАЙ, Жалсаадайн эхэ ЖАМБАЛ, Жалсаадайн эсэгэ ДАРХАН  ШОЙМПОЛ, Жалсаадайн абга ГАНЖАД, Чимидсуугай эхэ ҮБГЭН  БААБАЙ, Доржын үбгэн баабай …………………………. …………………………. Үхибүүд, улад зон.   ОРОЛТО Жалсаадай добын оройн […]

Автор:

читать весь текст...

 19 марта 2021, 08:32

Дондок Улзытуевай шүлэгүүд

Дондок УЛЗЫТУЕВ   ЭХЭ НЮТАГАЙ МАГТААЛ ДУУН   Эсэгым түрэһэн нангин тоонто, Эшэгы гэрэйм номин тооно. Эжым түлиһэн алтан зууха, Эртын сагай домог түүхэ!   Хангил үндэр Саяан тээһээ Хадын сэнхир орон шэнги, Хамар дабаан, Бархан тээһээ Хангай ехэ тайга шэнги,   Эсэгым түрэһэн нангин тоонто, Эреэлжэмни, Шэбэртэмни, Буурал нагасын домог соолта, Буугыт мүнөө шүлэгтэмни! […]

Автор:

читать весь текст...

 20 февраля 2021, 20:04

Басаа Валера. Хүүгэд шүлэгүүды уншана

ХҮҮГЭД  ШҮЛЭГҮҮДЫ  УНШАНА Хүхюухэн үхибүүд шүлэгүүды уншана, Хонгор зүрхэтэнии хүлгүүлээд абана. Хонгёохон хоолойн абяан аятай, Хөөрхэн тэдэнэр урма зоригтой.   Харин ехэшүүл өөрын бодолтой, Холын һанаанда абтаатай – Хайшан гэжэ үриеэ үргэхын, Хүлынь дүрөөдэ хүргүүлхын.   Үеын үеһөө дахажа ерэһэн Үдэрэй һанаан, һүниин зүүдэн  – Яажа гарынь ганзагада хүргүүлхы, Ямар аргаар һургуули һудар дүүргүүлхы.   […]

Автор:

читать весь текст...

 24 января 2021, 17:39

Басаа Валера. А.П. Чеховай сэдьхэл хүлгүүлһэн буряад басагад

ДУРА СЭДЬХЭЛЫЕНЬ ХҮЛГҮҮЛҺЭН БУРЯАД БАСАГАДТАЙ ТАНИЛСАХАЯА АНТОН ЧЕХОВ ЕХЭТЭ ОРОЛДОҺОН, ТЕЭД ГОЛУУЛААД, ХООҺОН ҮЛЭҺЭН ЮМ ДАА Сахалин руу аяншалха үедөө 1890 оной июнь һарада Антон Павлович Чехов Байгал шадархи манай нютаг орон дээгүүр ябажа гараһан гэжэ мэдээжэ. Тэрэ хүндэ байгаалимнай угаа һайшаагдаһан, тиин дэбтэр соогоо иигэжэ бэшэһэн: “Байгалай үмэнэһөө гайхалтай һайхан Шэбэрын (Сибириин) поэзи эхилнэ, […]

Автор:

читать весь текст...

 13 января 2021, 15:27

Басаа Валера. Сагаалганай дуун

Энээхэн даншье хилбархан үгэнүүдтэй зүйлые дуунда дуратай ямаршье хүн өөрынгөө онсо-ганса маягаар дуун болгоод, ядаралгүйхэнөөр ардагаа түбэрүүлэн дуулаад ябашаха ха даа. Дабталга. Сага-аа сага-аа, сага-аа-аа сага-аа-аа… Саг-аа-аа  Һарам-най-ай-ай… Сай-ай-ха-ан   үү-реэ-ээл-тэй-ээ-ээ, Бу-у-ян  хэ-э-шэ-эг-тэй-ээ-ээ Һа-ра-аа-м-най-ай-ай-ай…   Уртын заншалаа сахюулаад, Улас түрэлөө ниисүүлээ – Элинсэгэйм Сагаа Һара.   Хэтын хэтые дабуулаад, Холын холо руу дабшуулаа – Элинсэгэйм захяа […]

Автор:

читать весь текст...

 20 декабря 2020, 19:32

Басаа Валера. Пүдхы баатар

                                      Пүдхы баатар Домог-поэмэ Доржи-Ханда Цынгуевада зорюулнаб   I Табан хушуу малаараа Тала дайдаяа бүрхөөжэ, Тайга нугынгаа агаараар Тэниилгэн сээжэеэ амилжа, Сагаан эшэгы гэртээ Сагаан эдеэгээ салгидуулжа, Амгалан тэнюун нютагтаа Айраг тарагаа билтаруулжа, Ажаһууһан саг бэлэй, Ажана амар үе бэлэй.   Тойроод хада уулатай, Тайгадаа хандагай, бугатай, Хүбшэдөө шэлүүһэ, араататай, Хүхэ шоно, баабгайтай Шэнэһэтэй […]

Автор:

читать весь текст...

 18 декабря 2020, 10:16

Басаа Валера. Һамаёон

ТҮРЭЛХИ УЛАСАА ХҮНДЭЛҺЭН, ТҮРЭҺЭН  НЮТАГАА  ДУУЛАҺАН  – УРДАА  ХАРАХА  БУУЯА  ДОНДОГНАЙ, УРАН  ЗОХЁОЛШО  ҺАМАЁОН  ПЕТЯМНАЙ (Хамтын зохёол) Энхэ дэлгэр дайдадашни Эрьежэ ерэбэб. “Мэндэ амар” гэбэб, Минии Эхэ, Буряад Уласни!   Маахам – маахам. Ая гангын орон лэ. Манхан уула, Тайга, талын орон лэ. Арюун агаараа хангалтуулан тунаагаад, Амгалан сагай сүлдэ болоһон орон лэ!   Анхан […]

Автор:

читать весь текст...

 22 февраля 2019, 04:37

Валера Басаа. И.А. Крылов. Торхируутай пирог (бялуу)

ИВАН КРЫЛОВАЙ “ПИРОГ” (“БЯЛУУ”) ГЭЖЭ ЗҮЖЭГ. УРИД ХЭЛЭГДЭХЭ ҮГЭ Басни бэшэдэг ородой мэдээжэ уран зохёолшо Иван Андреевич Крылов (1768-1844) 200 гаран баснинуудые бэшэһэн. Мүн элдэб янзын политическэ болон комедийна хараа бодолтой зүжэгүүдые зохёоһон байдаг. Олон комединуудынь тайзан дээрэ табигдаһан. “Пирог” гэжэ комеди 1799-1801 онуудта бэшэгдэһэн. Нэн түрүүн һайн дуранай тайзан дээрэ табигдадаг, Иван Андреевич өөрөө […]

Автор:

читать весь текст...

 07 февраля 2019, 06:18

Басаа Валера. Сагаа һарын эхиндэ элдэб ушаралнууд һанагдаадхина.

  БАЙГААЛИИН ҺУРГААЛАЙ ХЭШЭЭЛ Би 2014 оной буянта сагуудай хаһа гэгдэһэнэй нэгэ үедэнь тудалдажа (майн 29-һөө июниин 29 болотор), июнь һарын 7-һоо 10-н хүрэтэр 108 модоной нангин хэмжээтэй зай гэжэ тоологдодог Алханын Ехэ Гороое гурбан хоног, дүрбэн үдэр соо Агын Буряадай тойрогой Могойтын нэгэ гэр бүлэнэртэй хамта ябагаар гороолжо гараһан хүм. Ябаһан газарнуудаймнай зарим нэрэнүүд […]

Автор:

читать весь текст...

 02 февраля 2019, 12:19

Басаа Валера. Антон Чеховай дура сэдьхэлые хүлгүүлһэн буряад эхэнэр.

“Байгалай шадарһаа Шэбэрэй (Сибириин) поэзи эхилнэ, харин түрүүндэнь энэ хүрэтэр гансал прозо байһан”, – гэжэ Антон Павлович Чехов бэшээ һэмнай. Эхэнэрнүүдые һайн мэдэхэ байһан, тэдэнэй дура сэдьхэлые буляажа һурашаһан, саашадаа япон эхэнэрые “үзэһэн” Антон Павлович Чехов Сахалин хүрэтэр аяншалха үедөө манай эндэхи газар дээгүүр гаража ябатараа буряад эхэнэрые харажархёод гайхалаа бараа бэлэй. Хожомынь дотороо һанаһан: […]

Автор:

читать весь текст...

 28 декабря 2018, 07:21

Басаа Валера. Шэбэртэ. Далай ламын айладхал

ШЭБЭРТЭ Харьялан урдаа Хёлго мүрэнэй хойморто Халюурна һайхан дайда минии – Шэбэртэ. Хоридохи зуунай шуһата сагууды дабаа, Хорин нэгэдэхи зуунда хохидоод абаа.   – Хаанахинайбши, –  гээд Һамаёонһоо асууха. – Шэбэртынби,  – гээд тэрэнь харюусаха, – Бууяа Дондогтой унаган нүхэд байһамди, Багадаа нэгэ эхын хүхэ дэхэһэмди.   – Пришли иные времена, Взошли иные имена, – […]

Автор:

читать весь текст...

 04 декабря 2018, 20:45

Басаа Валера. Инаглал. Зүжэг

  Поэзиин маягаар бэшэгдэһэн дүрбэн хубитай зохёолһоо хэһэг ЭНДЭ: Костя – Константин Рокоссовский, Улаан Сэрэгэй хорооной залуу дарга; Юля – Бармын басаган, Хяагтын багшанарай гимназиие мүнөө жэл дүүргэһэн.                                     НЭГЭДЭХИ ХУБИИН ТҮГЭСХЭЛ Хадамда гарахы зүбшөөлөө басагандаа үгэхэ ушартай болоһон хойноо (түрүүшээр хадаг табижа ерэхэдэнь тогтоожо абангүй бусаагаа һэмнай даа, тиихэдэнь басаган Костяһоо ондоо хэндэшье, хэзээдэшье […]

Автор:

читать весь текст...

 23 ноября 2018, 15:17

Басаа Валера. Хойто наһандаа би монгол хүн боложо түрэхэб.

  Һанаа заяанда ороогүй ушаралнууд. Инаг дуран, нигүүлэсхы сэдьхэл. Гайхамшаг ажаһуудал *** ХОЙТО НАҺАНДАА БИ МОНГОЛ ХҮН БОЛОЖО ТҮРЭХЭБ Табан үйлэтэй драма  Наадаха нюурнууд: ТАМУРА, 14 наһанһаань үндэр наһа хүрэтэрнь харуулагдана СИМАМОТО, 14-тэй басаган, хожомоо Тамурын һамган ЭЖЫ, Тамурын эхэ АБА, Тамурын эсэгэ ХАДЗИМЭ, Тамурын нүхэр хүбүүн ЁСИКО, Тамура Симамото хоёрой үргэжэ абаһан басаган НАКАДА, […]

Автор:

читать весь текст...

 29 октября 2018, 16:09

Басаа Валера. Синквей.

(табан мүртэй, рифмагүй, тусхай эрилтэтэй зохёол) Бууса Суута, түүхэтэ Орхигдоо, хооһороо, мартагдаа Мүнхэ тэнгэридээ эзэниинь бусанхай Харамтай.   Зуһалан Ашагтай, үүргэтэй Баясуулдаг, ажаллуулдаг, амаржуулдаг Байгаалиин һайхан тэндэл ойлгогдодог Жаргал   Алтаргана Алтаншуу, даамхай Сэсэглэнэ, һалбарна, бодомжолуулна Арадай дуунда, нааданда оронхой Хүндэтэй   Удхыень ород хэлэн дээрэ тайлбарилхада иимэ. Стойбище. Оставленное. Овеяно былой славой, собственной богатой […]

Автор:

читать весь текст...

 21 октября 2018, 12:44

Басаа Валера. Гүн ухаанай бодолнууд

Бодолнууд, бодолнууд, Ябаган олзые намнаһан Янза бүриин хүсэлнүүд.   Хүсэлнүүд, хүсэлнүүд, Хүн түрэлтэниие хүлгүүлһэн, Хөөрсэгэнүүлһэн хүсэнүүд.   Хүсэнүүд, хүсэнүүд, Дайн байлдаае һануулһан Дэлхэй дүүрэн хүшөөнүүд.   Хүшөөнүүд, хүшөөнүүд, Уласын шаргууе гэршэлһэн, Үхэл һануулһан гантигууд.   Гантигууд, гантигууд, Хүнэй түлөө бодхооһон Хүниие орлоһон шулуунууд.   Шулуунууд, шулуунууд, Үхээриин газарые мүнхэлһэн Үйлын үриин тэмдэгүүд.   Хэзээ нэгэтэ […]

Автор:

читать весь текст...

 21 октября 2018, 10:13

Басаа Валера.Цыден-Жап Жимбиевэй дурасхаалда.

Цыден-Жап Арсаланович Жимбиев мэндэ ябаа һаа, мүнөө 90 наһа хүрэхэ байгаа. Би уран зохёолшо бэшэ, поэт бэшэ, уран зохёолшодой Холбооной гэшүүншье бэшэ һаа, Цыден-Жап Арсалановичтай миил юрэ танил байһамби. Жимбиев Буряад Уласай газар дээрэ эгээ түрүүшын тэдхэмжын марафон эмхидхэһэн хүн гэжэ һанагшаб. Строительнуудай гудамжаар мүнөө байгааша ФСК соо “Хараасгай” сэтгүүлэй улас хоорондын хэмжээндэ гараһыень тэмдэглэнгээ […]

Автор:

читать весь текст...

 31 мая 2018, 18:22

БУРЯАД ХЭЛЭН БАЯН ДАА

Буряад хүн гээшэмнай ямаршье хари хэлэндэ торолдожо, ядалдажа байдаггүй, бусад яһатанай үгэнүүдые тэрэ доронь өөрынгөө хэлэнэй маягта оруулаад, һэншье гэнгүй буряад ёһоор хэрэглэжэ байдаг зантай. Хоёр жэшээ дурдахамни, уншагшад өөдэдынгөө анхаржа ажаглаһые, магад, нэмээнэ бэзэ. Би Эрхүүгэй политехническэ институдэй студент ябааб. Нэгэтэ хамтын байрадамни нютагаймнай хүбүүд автомашинаар ерээд, Эрхүү хототой тэдэниие танилсуулхыемни абажа, намайе абаашаба […]

Автор:

читать весь текст...

 27 мая 2018, 21:24

Оршуулга. Басаа Валера

Оршуулга ҮНЭН ШУДАРГЫ ЗАН АБАРИИН ЖЭШЭЭ гэхэ гү, али УГ УДАМАЙНЬ ТАБИСУУР ИИМЭ ҺЭН Үгытэй ядуу айлай хүбүүн байһан, чуваш яһанай багша хүн Иван Яковлевич Зайцевай һанамжын бэшэгһээ хэһэг анхархыетнай дурадханаб. Энэ хүн найматайһаа арбан дүрбэ наһан хүрэтэрөө галуунуудые адуулжа ябаһан. Зүгөөр һургуулида һураха угаа дуратай байһанаа нэгэтэ эсэгэһээ тэрьелжэ, хоёр үдэр ябагаар ябажа, Симбирск […]

Автор:

читать весь текст...

 27 мая 2018, 21:21

Алтан дэлхэйдэ түрэһэмни ушартай. Басаа Валера

Автор:

читать весь текст...

 26 января 2018, 05:58

Либретто (вариант)

БАСАА Валера Либретто (вариант)              АКТ ПЯТЫЙ          Картина первая                                                   Разговоры в народе: – Кто, говоришь, рассказывают, приехал? – Хулан, говоришь, Жапова? – А кто она такая? – Кто такая Хулан? Что за Жапова? – А-аа, у-уу, чорт возьми! Так она – та что ли, бандитка? Что сразу не скажешь, не пояснишь? – […]

Автор:

читать весь текст...

 13 января 2018, 10:18

“ЭЖЫМНИ ХАДАМ ЭРЫЕ БУУЛГАА”

                                    “ЭЖЫМНИ  ХАДАМ  ЭРЫЕ  БУУЛГАА” Табадахи ногоогоо гэшхэжэ ябаһан Муняа хүбүүхэн тухай Димбаа хүгшөө хэлэхэдээ, “энэ хүбүүн ухаагаараа үтэлһэнһөө дутуугүй” гээ бэлэй. Нэгэтэ Димбаа уһатай хүнэгүүдые үрбэгшээр үргөөд ябаһанаа Муняатай ябууд дундаа мэндэшэлэлдээд, асууба: – Ямар һонинтойбши, Муняаша? – Дөө, мүртээ һони мүнөөдөө үгыб. Харин эжымнил хадам эрые буулгаа. Гайхашаа бараһан хүгшөө хүнэгүүдээ түргэн газарта […]

Автор:

читать весь текст...

 17 декабря 2017, 19:17

Из случаев в жизни Дондока Улзытуева

Цэрэн ГАЛАНОВ (Из случаев из жизни Докдока Улзытуева в связи воспоминаниями о поэте.)   Нэгэтэ би Дондок Улзытуевтай сугтаа Ярослав Смеляковые харахаяа, Переделкиндэ поэт Александр Межировэй байһан зуһаланда ерэбэ гээшэбди. Ярослав Смеляков заримандаа эндэ ерэжэ, журналайнгаа ажал хэдэг байгаа. Манай ерэхэдэ, Смеляков һая машинаһаа буугаад байба. Ярослав Смеляковые Чувашын арадай поэт Петер Хузангай бүри түрүүн […]

Автор:

читать весь текст...

12»