АВТОР ПОДРОБНО

uran_xun

ПУБЛИКАЦИИ АВТОРА

 26 января 2019, 20:27

Жили люди. Великий улигершин Александр (Альфор) Васильев

Васильев Александр (Альфор) Онгоевич (1887 — 1945), великий бурятский улигершин, сказитель народных эпосов-улигеров. Сказитель  юных лет он прославился как певец, сам сочинял песни, был мастером-импровизатором на турнирных состязаниях певцов. Обладал великолепным, могучим басом, играл на морин хуре. Александр Васильев родился в улусе Молька Усть-Удинского района Иркутской области, в семье бурята из рода хөөгэй. Все в […]

Автор:

читать весь текст...

 01 декабря 2018, 14:46

ГЭСЭР.

ГЭСЭР Запев Тридцать стрел из колчанов Извлечем и покажем. Тридцать славилось ханов — Об отважном расскажем. Двадцать было ларцов, Где хранили мы стрелы. Двадцать было борцов, А один — самый смелый! Мы позвать не забыли Старцев, живших до нас. Стародавние были Мы расскажем сейчас. Как созвездия юга. Пусть не гаснет рассказ,— Только слезы у друга […]

Автор:

читать весь текст...

 18 ноября 2018, 05:50

Цыренжаб Чойропов. Ябаган зугаа

   ЯБАГАН ЗУГАА             “Худхамал холимог” (микс) – элдэб сэдэбүүдээр янза бүриин саг хугасаатай холбоотой уршагта ябадалнууд – танай анхаралда! Эндэ та олон түүхэнүүд сооһоо абтаһан юрэ бусын хүнүүд тухай хөөрөөнүүдые шагнахат. Магад, тэдэ бүгэдэш хэзээдэб даа болоһон уншагшадта энеэдэтэй түүхэ харуулһан калейдоскоп соохи шэлхэнүүдтэ адли хэб маяг, үнгэтэ зурагтал харагдаха гү?         Өө, […]

Автор:

читать весь текст...

 24 октября 2018, 05:38

Оньһон үгэ. Пословицы и поговорки (Ж)

  Жаахании бү занда, даагании бү һундала. Не кричи на ребенка, не садись на жеребенка. Жажалаагүй аад, бү залги, бодоогүй аад, бү хэлэ. Не разжевав не проглатывай, не говори, не подумав. Жабарһаа  бү даара, жэбэрһээ бү суура. От холода не мерзни, от ржавчины не рвись. Жараахай бү намна- гугуулида тогтохогүй. Не гонись за пескарем, в сетях не удержишь. Жаран […]

Автор:

читать весь текст...

 22 октября 2018, 09:17

Оньһон үгэ(Е,Ё) Пословицы и поговорки.

Ерэ гэхэдэ маряаха, эди гэхэдэ долёохо. Ерэ хүрөөд ербыхэ, ёро хүрөөд ёрдойхо. Ехэ далай уһаар ханадаггүй, эрдэмтэн эрдэмээр ханадаггүй. Ехэ зөөритэй байнхаар, ехэ эрдэмтэй байха. Ехээр хэлэнхаар ехээр хүдэлһэн дээрэ. Ехэ юумэ багаһаа захалха. Ехэ ама  хэлэнхаар шүдөө зууха.   Ехэ баабгай шангаар бархирдаг.   Ехэ нохойн хусахада, бага нохой хусаха.   Ехэ юумэн багаhаа захалдаг.  Ехээр эдиhэн […]

Автор:

читать весь текст...

 22 октября 2018, 07:05

Пословицы цонголов

Эрхыг соранкаар Бэрхыг сура Нэрээ хугаранхаар Ясаа хугара Нялуунаас Шулуунин Горихо узэнэгуй Готол бу тайла Туроогуй хувуундэ Тумэр улгы бу бэлэс Гэмэнэ урдаа Гэмшэлэнэ хойноо Явасан хун яса зууха Хэбтэсэн хун хээли алдаха Могойн эреэн газаагаа Хунии эреэн досоогоо Тэниг хун Тэндирээс цэцэн Тэмээ гэхэдэ ямаа гэхэ Улаан хэлтыг Урдаа оруулаккуй Хамар дор Хагархай гэджи […]

Автор:

читать весь текст...

 21 октября 2018, 14:54

Михайлов Т. М. Этническая характеристика шаманского пантеона бурят (XIX-начало XX вв.)

 Одной из характерных черт традиционной религии бурят является чрезвычайная обширность и сложность ее пантеона. «Бурятский пантеон,- говорит С. А. Токарев,- необычайно богат и вместе с тем представляет собой стройную, иерархически построенную систему. Наверху стоят небесные боги — тэнгрии, заведующие небесными явлениями: грозой, дождями и пр., ниже — «цари» (ханы), по большей части души героев, знаменитых […]

Автор:

читать весь текст...

 16 мая 2018, 06:01

Чингисхаан. Басаа Валера

 (Богдо хаанай захяа) Шэдиин аргаар нэгэтэ Чингис Богдо хаантай Ярилдаха ушар гараба, Яhала хөөрэлдөөн болобо. Хорин нэгэдэхи зуунhаа Хүрэжэ ерэhэндэм гайхаба: -Хэншье намда Газарhаа -Хандахы зүрхэлөөгүй юм! – гэбэ. Тиибэ яабашье, хөөрэлдөөмнай эхилбэ, Тэрэ хүндэ асуудал табижа захалбаб. Бодоhон hанаhанаа бултынь нюуртань хэлэбэб, Бодолтой сэхэ харюунууды өөрhөөнь абабаб… Богдо Чингис иигэжэ хэлэбэ: – Зэбүүн шуhата […]

Автор:

читать весь текст...

 17 апреля 2018, 19:30

Оньһон үгэ (Д) Пословицы и поговорки

Даахи дороhоо хүлэг гараха, даг дороhоо баатар гараха. Из под косм проглядывается аргамак, из-за цыпок показывается богатырь. Дааган эхэдээ хэрэгтэй, дүшэ дархандаа хэрэгтэй. Жеребенок нужен матери… Даахигүй унаган, дахагүй үбгэн Дальбараань турлаагтаа hайхан, дааганиинь эзэндээ hайхан.  Вороне прекрасен его птенец, жеребенок прекрасен хозяину. Дальбараахан далижадаг, хүүгэхэн бэежэдэг. Птенцы обретают крылья,дите обретатет силу.  Далайда оломшо, дайдада хүтэлшэ.  […]

Автор:

читать весь текст...

 17 апреля 2018, 18:43

Оньһон үгэ (Г) Пословицы и поговорки

    Газар дуулаг, гахай шагнаг. Земля услышит, свинья расслышит.    Газар тэнгэри хоёр шэнги ондоо.  Как земля и небо различаются.  Газарай гантаса, тэнгэриин хүүесэ хүлеэхэ. Ждать до остывания земли и шума небес.  Гал уhан хоёрой гай аюул ехэ.  Вода и огонь опасны.  Галгүй газарhаа утаан гарахагүй. Без огня дыма не бывает.  Галуу hажааhан турлааг.  Утке […]

Автор:

читать весь текст...

 06 апреля 2018, 14:08

Басаа Валера. Хадамай ханза.

Арбан ханза алтатай, Арбан тэмээн бэлэгтэй Ерээ бэлэйл басагахан, Болоо бэлэйл hамган. Долоон үеын саана, Дошхон Хёлгын наана Үртөө табяал тиигэжэ, Үнэржөө hэмнай ниилэжэ. Бэлигтэй улад зоной Басагад хүбүүд мүнөөнэй Баhал hуудаг шадалтай, Видео, айфон, Интернедтэй. Сагай эрилтэ сагтаа, Сагай гүйсэ хурдадаа, Юуниинь лэ үшөө бологшоб, Юундэ дайлдахаал бэлдэгшэб. Ухааниинь ноёдой тиимэшэг гү, Үhөө хиhаагаа […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 16:30

Харуу ноён. Арадай үгүүлэл

Хүнүүдһээ юумэ абаха болоходоо, амаа тамшаан, альгаа тодон араатын һүүлээр эльбэн байдаг нэгэ баян ажаһууба ха. Теэд тэрээнһээ хүнүүдэй юумэ эрижэ, гуйжа ерэхэдэнь, тэрэ баян анираа хатан, газар гэтэшоод һуужал һуудаг һэн. Тиигэбэшье тэрэ хүнүүдтэй боосоо хэхэ дуратай бэлэй. Хизааргүй харуу дээрэһээ баян ямаршье хүнтэй боосоо хэхэдээ, нэгэтэшье эд зөөриеэ, алтан мүнгэеэ табидаггүй байба. Мүнгэ […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 16:09

Үнэгэн гүрөөһэн хоёр. Арадай онтохон

  Нэгэ үнэгэн үргэн талаар хулганаашалжа ябатараа, гүрөөһэнтэй уулзаба ха. — Шэлын оройдо тобойжо харагдаһаар, ши үни удаан болоболши. Хүлнүүдшни хубхай утанууд аад, газар хороохогүй амитан хаш, — гэбэ үнэгэн. — Юу хэлэнэ гээшэбши, минии харайн гүйхэдэ, газар эбхэрһэндэл ойро болодог лэ. — Юун тиимэ хурдан хүл шамда байба гээшэб даа. — Тиигээ һаа хурданаа […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 15:42

Үрэмшөө. Арадай онтохон

Эртэ урда сагта үрэмшөө үдэр ниидэдэг байһан юм гэлэй, теэд яагаад мүнөө һүниндөө ниидэдэг болоо юм гэбэл, иимэ үльгэртэй. Сэлмэг нэгэ үдэр үрэмшөө ниидэжэ, аляаһа боргооһо барижа ябатараа, халюун харсагатай гэнтэ ушарба. Харсага хэлэбэ: -Амар сайн. Гурбан хоногоор шамайгаа бэдэржэл ябааб, харин хаанаһаа талаан боложо, Даланшын дархида дайралдабабши,-гэбэ. -Намайе гү, ямар хэрэг болоод бэдэрбэш? — […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 14:14

Монгол сэсэн үгэ

абын алтан абдар һайхан даа, арадайм уран үгэ һайхан даа… Сайхан үгээр шинжилж Уран үгээр хутгалах. Төрийн сүлд Түмэн нүдтэй Улсын сүлд Уран нүдтэй. Угалз оёход улаан ногоон ус хэрэгтэй Уран эрдмийг сурахад оюун ухаан хэрэгтэй. Улаан мах барагдах Уран санаа мөнхжих. Улир шувуу уулын чимэг Уран бүсгүй гэрийн чимэг. Унага эхдээ элгэмсэг Уран уруулдаа […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 13:40

Буруушан Борбоон.

Үнэн гү, худал гү, урданай абдарһаа абтаһан зугаа гү… Нэгэ үгытэй хүнэй хүбүүн байгаа ха даа. Тиигээд тэрэ хүбүүн баян хүнэй басага һамга хэжэ абаба ха. Эсэгэнь жаран үхэр энжэ басагандаа үгэбэ. Тэрэ хүбүүн ехэ залхуу, юуш хэдэггүй, гансал хэбтэжэл байха. Эдеэд лэ,унтаад лэ байха. Үхэрнүүдээ алаад лэ, эдеэд лэ, тарайжа хэбтэхэ. һамганиин үхэрэйнгөө уялгашын […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 11:52

Муу баанхи. (Из сказок Аполлона Тороева)

    Үнихэн сагта үгытэй ядуу нага хүн ажаhууhан гэхэ.  Тэрэ хун ган гэхэ нохойгүй, газар гэшхэхэ малгүй байһан юм ха. Үе наһан соогоо hүхэ барижа, модо сабшажа ами хоолойгоо тэжээһэн ушарhаа ехэ бэрхэ модошо дархан гэжэ холо ойрын нютагуудаар суурхаһан байгаа.  Һурагаарынь тайшаа үбгэн тэрээн тухай дуулаад, дуудалгаар татуулжа асарба ха.     Муу Баанхи тайшаа үбгэндэ ерээд:     — […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 11:29

Далан худал. Арадай онтохон

Уни үнгэрһэн сагта, нэгэ ехэ шэрүүн,хатуу хуулитай хаан байгаа юм. Нэгэтэ хаанда найр зугаашье, наадан хатаршье, агнууришье, албата зоншье залхуутай болоно. Юушье, хэниишье хараха дурагүй, ехэ уйдхартай болоходоо: хаа хаана айл тииргэн бүри, нютаг орон бүри, иимэ зар гаргуулба: «Хэн хүн хаанда далан худал, нэгэшье үнэн ушар opyyлангүйгөөр, торон норонгүй хэлэхэб, тэрэ хүн тэмээнэй ашаа […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 10:06

Долоон үбгэд. Арадай онтохон

  Урда сагта сэсэн ноён Сэбжээнэй баруун джоодо* отчо мөргөл хэхэеэ ябба.. Ябаган ябжа ябсарнь, нэгэ хун харгыдань газар шагнажа хэбтэнэ. Сэсэн ноён Сэбжээнэй хажуудань ерээд: — Э-э, нөхөр , юу хэжэ хэбтэнэш? — Үгэй, намайе «hoнop хүн» гэлдэхэ юм. hонороо туршажа доодо замбиин амитаниие шагнажа хэбтэнэб. Сэбжээнэй hурна: — Юун болжо байнаб? — Тэндэ […]

Автор:

читать весь текст...

 03 апреля 2018, 14:43

Жили люди… Ц. Жамсарано у бурятских сказителей ( Ц-А Дугар-Нимаев)

(по страницам дневника ученого) Выдающийся представитель отечественного монголоведения Цыбен Жамцарано родился в 1880 году… Начав свою статью этими словами, остановился. Не увидят ли этих моих словах субъективное преувеличение заслуг человека, то есть обычные красивые слова? И не примут ли это начало моей статьи как дань сегодняшнему времени, когда идет процесс восстановления забытых имен и заслуг? […]

Автор:

читать весь текст...

 01 апреля 2018, 14:01

Хабар

Хабараар саһан анхилаад, Хайнагтажа эхилбэ, Хүйтэн үбэл тулгардаад, Харихам ха даа гэбэ. Хабарай наран шарахадаад, Хайрамай уһа харьюулба, Холшор гансам һанагдаад, Халуун зүрхым бурьюулба. Хадада ургын бултайхада Хонин һүрэгүүд шуумайгаад, Хуһанай ногоорон байхада Ханилһан нүхэдни дурсагдаа. Хайрангын үбэры шэртэхэдэм Халюуран дайдам зэрэлгээтээд, Хуурын хүбшэргэй дүнгэхэдэм Хуушанай хүгжэм зэдэлхэл гээ. Хүрьһэтэ дэлхэй һуняагаад, Хүмэдхөө үргөөд хараашалба, […]

Автор:

читать весь текст...

 01 апреля 2018, 13:31

Жили люди… Наследие таланта. (А.И. Уланов о Маншуд Эмегееве)

Бессмертие таланта Один из живописных уголков ч Приангарья — Кукунут» улус аша- абагатов булагатского племени бурят. Родина сказителей. Булагаты здесь живут издавна. Начало улуса, по преданиям, положил младший, седьмой сын основателя рода Ашаабагата — Тур-гэн (Тулгэн). Вокруг улуса — холмы. Природа, словно играючи, расставила их в разных направлениях. Все они покрыты лесом: растут березы, осины, […]

Автор:

читать весь текст...

 01 апреля 2018, 13:22

Ябаган зугаа. Цыренжаб Чойропов

  “Худхамал холимог” (микс) – элдэб сэдэбүүдээр янза бүриин саг хугасаатай холбоотой уршагта ябадалнууд – танай анхаралда! Эндэ та олон түүхэнүүд сооһоо абтаһан юрэ бусын хүнүүд тухай хөөрөөнүүдые шагнахат. Магад, тэдэ бүгэдэш хэзээдэб даа болоһон уншагшадта энеэдэтэй түүхэ харуулһан калейдоскоп соохи шэлхэнүүдтэ адли хэб маяг, үнгэтэ зурагтал харагдаха гү? Өө, эдэмнай үнэн болоһон ушарнууд гү, […]

Автор:

читать весь текст...

 05 марта 2018, 19:36

Жили люди… Великий сказочник Аполлон Андреевич Тороев

 Аполлон Тороев (1893 — 1982) родился в улусе Шунта (Гэшуугэнтэ) Боханского района Иркутской области, принадлежал готольскому роду булагатского племени. бабушка Шаргал Янгутовой была мастерицей петь песни, рассказывать улигеры, сказки, пословицы и поговорки. Она твердо знала улигеры «Шандаабал мэргэн», «Ута-Сагаан-Батор», «Гэсэр», песни о Шоно-Баторе, сказки «Мальчик-сирота», «Три мудреца Гургалдая», «Хартагай хан» и др. В ее репертуаре […]

Автор:

читать весь текст...

 05 марта 2018, 19:03

Барас хулгана хоёр. Арадай онтохон.

Орьел торгон шулуун байсатай хада хангил уулада нэгэ сагаа эреэн барас байдаг һэн ха. Нэгэтэ барас агнажа ябатараа, хабшуу жалгаар доошоо түргэн урдаһан горхоной эрьедэ согсойн һуугаад, урасхал түргэн уһа хаража һууба. Энэ үедэ нэгэ хулгана горхоной эрьедэ бүмбэрэн гүйжэ ябатараа, ойлгомторгүй гэнтэ халтиран уһан руу унашаба. Эрьедэ гаража шадангүй, урасхалда абтан ураадаһаар барасай урда […]

Автор:

читать весь текст...