Сказки

 05 апреля 2018, 16:09

Үнэгэн гүрөөһэн хоёр. Арадай онтохон

  Нэгэ үнэгэн үргэн талаар хулганаашалжа ябатараа, гүрөөһэнтэй уулзаба ха. — Шэлын оройдо тобойжо харагдаһаар, ши үни удаан болоболши. Хүлнүүдшни хубхай утанууд аад, газар хороохогүй амитан хаш, — гэбэ үнэгэн. — Юу хэлэнэ гээшэбши, минии харайн гүйхэдэ, газар эбхэрһэндэл ойро болодог лэ. — Юун тиимэ хурдан хүл шамда байба гээшэб даа. — Тиигээ һаа хурданаа […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 11:52

Муу баанхи. (Из сказок Аполлона Тороева)

    Үнихэн сагта үгытэй ядуу нага хүн ажаhууhан гэхэ.  Тэрэ хун ган гэхэ нохойгүй, газар гэшхэхэ малгүй байһан юм ха. Үе наһан соогоо hүхэ барижа, модо сабшажа ами хоолойгоо тэжээһэн ушарhаа ехэ бэрхэ модошо дархан гэжэ холо ойрын нютагуудаар суурхаһан байгаа.  Һурагаарынь тайшаа үбгэн тэрээн тухай дуулаад, дуудалгаар татуулжа асарба ха.     Муу Баанхи тайшаа үбгэндэ ерээд:     — […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 11:29

Далан худал. Арадай онтохон

Уни үнгэрһэн сагта, нэгэ ехэ шэрүүн,хатуу хуулитай хаан байгаа юм. Нэгэтэ хаанда найр зугаашье, наадан хатаршье, агнууришье, албата зоншье залхуутай болоно. Юушье, хэниишье хараха дурагүй, ехэ уйдхартай болоходоо: хаа хаана айл тииргэн бүри, нютаг орон бүри, иимэ зар гаргуулба: «Хэн хүн хаанда далан худал, нэгэшье үнэн ушар opyyлангүйгөөр, торон норонгүй хэлэхэб, тэрэ хүн тэмээнэй ашаа […]

Автор:

читать весь текст...

 05 апреля 2018, 10:06

Долоон үбгэд. Арадай онтохон

  Урда сагта сэсэн ноён Сэбжээнэй баруун джоодо* отчо мөргөл хэхэеэ ябба.. Ябаган ябжа ябсарнь, нэгэ хун харгыдань газар шагнажа хэбтэнэ. Сэсэн ноён Сэбжээнэй хажуудань ерээд: — Э-э, нөхөр , юу хэжэ хэбтэнэш? — Үгэй, намайе «hoнop хүн» гэлдэхэ юм. hонороо туршажа доодо замбиин амитаниие шагнажа хэбтэнэб. Сэбжээнэй hурна: — Юун болжо байнаб? — Тэндэ […]

Автор:

читать весь текст...

 05 марта 2018, 19:03

Барас хулгана хоёр. Арадай онтохон.

Орьел торгон шулуун байсатай хада хангил уулада нэгэ сагаа эреэн барас байдаг һэн ха. Нэгэтэ барас агнажа ябатараа, хабшуу жалгаар доошоо түргэн урдаһан горхоной эрьедэ согсойн һуугаад, урасхал түргэн уһа хаража һууба. Энэ үедэ нэгэ хулгана горхоной эрьедэ бүмбэрэн гүйжэ ябатараа, ойлгомторгүй гэнтэ халтиран уһан руу унашаба. Эрьедэ гаража шадангүй, урасхалда абтан ураадаһаар барасай урда […]

Автор:

читать весь текст...

 05 марта 2018, 18:51

Мэхэтэй үнэгэн. Арадай онтохон

Урдын урда сагта hүн далайн шалбааг байхада, үндэр уулын добохон байхада нэгэ үнэгэн хатаржа ябаһан ха. Нэгэтэ тэрэ харгыдаа боошхотой ногоон шэрэ оложорхибо. Байза, ногоон үнгэтэй боложо, хамаг амитаниие мэхэлхэ байна гэжэ бодобо. Боошхотой шэрэ руу орожо, ноб ногоохон үнгэтэй болоод саашаа хатарба. Ойн амитадтай уулзаба. -Тэнгэриhээ эльгээгдэhэн хаан гээшэб! — гэжэ айладхаба. — Оо, […]

Автор:

читать весь текст...

 07 января 2018, 20:05

Муу хара. А. Тороевай онтохонуудһаа ( на бурятском и на русском языках)

МУУ ХАРА Урдын урда сагта Муу Хара гэдэг алдартай нэгэ үншэн үрөөhэн хүбүүн ажаhууhан юм ха. Бага балшар наhандань эхэ эсэгэнь үхэhэн байгаа. Борьбо дээрээ халта үндыхэдөө тэрэ нэгэ баян хүнэй буруудые харадаг болоhон юм ха. Таба-зургаан жэл соо баянай буруудые харахадаа нэгэшье алдаагүй, нэгыешье үхүүлээгүй байгаа. Хабарай халуун наранай гарахада нэгэтэ баян эзэниинь Муу […]

Автор:

читать весь текст...

 22 декабря 2017, 03:33

Хүхы. Кукушка. Из сказок А.Тороева

Үдэрэй хэмжээ ута боло болоһоор, наранай гэрэл шангада шангадаһаар, хараб айлшан ерэжэ,орон нютагтамнай бэлэг сэлэргээ түхөөжэ байба ха. Ой модон ногоон торгон пулаадаа хэдэрбэ, хүдөө тала хүхэ ногоон тэрлигээ нэмэрибэ. Дулаанай оронһоо дайр олон шубууд дуу шуу табилдан ерэжэ, забда сүлөөгүйгөөр уургайнуудаа түхеэрнэд. Гансал хүхы шубуун модоной оройдо сүлөөтэйгөөр дабхайжа һуугаад, ой тайгын доһолсо, хонгёо […]

Автор:

читать весь текст...

 13 декабря 2017, 18:49

Хэрмэн хулгана хоёр. Белка и мышь. Аполлон Тороевай онтохонуудһаа

Нэгэтэ хэрмэн хулгана хоёр уулзаба. Хулганань хэлэбэ ха: ― Үбэлдөө эдихэ юумэ хир ехие бэлэдхээбши? Хоюулан хамтараябди. ― Хамтархада болохо. Гансал эдихэ юумэмнай ондоо ха юм. Би һамар, һархяаг эдидэгби. Зүгөөр баабгай намайе ходо хооһолдог, нөөсыемни эдижэрхидэг. Тэрэнээ нюухаяа ошохомни, яаранаб, ― гэбэ хэрмэн. ― Ши дэмы гомдонош, ― гэжэ хулгана һанаа алдаба, ― манай […]

Автор:

читать весь текст...

 13 декабря 2017, 18:40

Могой ба Шоргоолзод. Змея и муравьи. Из сказок Аполлона Тороева

Нэгэ нугаһан нуурай захада ногоон соо үндэгэнүүдээ даража һууба. Тэрээндэ могой мүлхижэ ерээд, уургайень орёожо, нугаһые хазахаяа забдаба. Нугаһан мэгдэжэ, уургай сооһоо ниидээд, уһан дээрэ һууба. Могой хойноһоонь мүлхибэ. Нугаһан дахин ниидэжэ, нуур дээгүүр тойролдоод, уһанай эрьедэ һуужа, айһандаа иишэ тиишээ хараашалба. Тэрэниие шоргоолжон хараад: ― Яагаабши? Юундэ иитэрээ айгаабши? ― гэбэ. ― Могойһоо тэрьелжэ, […]

Автор:

читать весь текст...

 13 декабря 2017, 18:17

Ажалша тоншуул. Аполлон Тороевай онтохонуудһаа

Нэгэтэ, гэгээн сагаан үдэр дунда, ой тайгын шубууд барандаа суглараад, тоншуулые хараажа оробод. ― Ши, тоншуул, бидэндэ амар заяа үзүүлнэгүйш, тон-тон гэтэр тоншожол байха ямар харалтай амитамши! ― гэжэ хүхы зэмэлбэ. ― Маанадта түбэг татахаһаа ганда ой тайгын мододые гэмтээнэш, ― гэжэ онголо шубуун оролсобо. Тоншуул яаралгүйгөөр тэдэниие хаража, нэгэ һанаа алдаад, иигэжэ харюусаба: ― […]

Автор:

читать весь текст...

 13 декабря 2017, 18:03

Залхуу Буг баатар. Аполлон Тороевай онтохонуудһаа

  Шубууд уурхайнуудаа заһаад, дальбараануудаа дэгжээгээд, жэргэн дуулалдан, хүхюутэй байнад. Тиихэдэ гансал залхуу бүг баатар модоной гэшүүһэн дээрэ һуугаад, наранда игаана. Намар болобо. Шубууд урда зүг уруу нидэхэеэ түхеэрбэд. Харин залхуу бүг баатар гэшүүһэн дээрэ һүүһан зандаа, дууража байба. Үбэл боложо, саһан оробо. Бүг баатар даараһандаа шэшэржэ,хүйтэнһөө хорохоёо хуушан хонги бэдэрбэ. Арайш гэжэ хонги олоод, […]

Автор:

читать весь текст...

 13 декабря 2017, 17:46

Хоёр хулгана. Два мышонка. Аполлон Тороевай онтохонуудһаа

Һүтэй томо тогоон байба. Хоёр хулгана тэрэниие тойрон гүйлдэнэ: һүнэй амтатайхан үнэр анхилаад, тэрээндээ хүрэжэ ядаа ха юм. ― Нүхэр, ши тогооной захада ерээд бай, би шинии нюрган дээрэ гараад, тогоон уруу орохоб, ши һүүлһээмни зуугаад байхаш. Минии һү уужа садахалаар, һүүлдэнь ши баһа уухаш, ― гэжэ нэгэниинь хэлэбэ. Энэ хэлсэһэн ёһоороо болобод. Нэгэниинь һү […]

Автор:

читать весь текст...

 17 ноября 2017, 23:45

Шоно, бар, хоёр хүлтэй хүймэлдөөн. Волк, барс и двухногое стращилище

Астай, астай хаяаеын ургаа юмэ — Агтайн бахай дараһан юмэ, Аса хэли эрьюулэһэн юмэ — Онтохоноо сэйи дараха юмэл… (Абай Гэсэрһээ. М. Имегенов.) ШОНО, БАРА, ХОЁР ХҮЛТЭЙ ХҮЙМЭЛДӨӨН Арадай онтохон Нэгэтэ шоно харанхы ехэ тайга соогуур нюдэеэ тэһэ бэлтылгэжэрхёод, ухаа мэдээ табин, гүйжэ ябаба ха. Гүйжэ ябахадань, урдаһаань бара дайралдаба. — Шоно ахай, иихэдээ юунһээ […]

Автор:

читать весь текст...

 13 ноября 2017, 06:16

Хараасгай. Ласточка

Арадай онтохонууд шогтой энеэдэтэй, сэсэн һургаалтай… ХАДЬХАТАЙХАН ХАРААСГАЙ Хадьхатайхан хараасгайн Хадын бүйлөөһэндэ һуухадань, Бүйлөөһэнэй гэшүүһэн Хадьхынь тэһэ хадхаба ха. Хадхахадань хараасгай Хэмгүй ехэ сухалдаад: «Мүнөө ямаанда ошожо, Мэдүүлэн шамайе хоблоод, Мэрүүлжэрхихэб», — гэһээр Яаралтай түргэнөөр Ямаанда сэхэ ошоод: «Бүйлөөһэн һалаагаараа Хадьхым тэһэ хадхаа, Яаран мэгдэжэ энэ Ямаан тандаа ерэбэб. Мүнөө ошожо, бүйлөөһые Мэрэжэ үгэхыетнай гуйнаб, […]

Автор:

читать весь текст...

 03 ноября 2017, 22:12

Саһан ба шандаган Снег и заяц (из сказок А. Тороева)

— Саһан ба шандаган Юундэб даа толгоймни үбдэнэ, — гэжэ шандаган саһанда хэлэбэ. — Хайлажа байна бэшэ гүш, хабар болоо, тиигээд толгойш үбдэнэ, -гэбэ шандаган. Түгсүүл дээрэ һуугаад, уйдхартай уйлашаба. — Хайратайш, хайратайш, намда, саһан. Би саһан дээгүүр гүйдэг, түхэреэн нүхэ малтадаг байгааб. Шоноһоо, үнэгэнһөө, ангуушанһаа саһан соо хорголдог һэм. Шамгүй яажа байхабиб? Адагай муу […]

Автор:

читать весь текст...

 03 ноября 2017, 21:38

Аляадай үбгэн Старик Аляадай (Из сказок А. Тороева)

Алаг моритон Аляадай үбгэн Аляадай үбгэн алаг мореороо газар хахалжа абаба. Тиихэдэнь баабгай хажуудань ерээд: — Аляадай үбгэн, мориншни ямар һайхан бэ, алаг. Өөрөө иимэ алаг болгоо гүш? -гэбэ — Тиигээб. — гэжэ үбгэн харюусаба. — Намайе алаг болгол даа. — Алаг болохо гээшэш ехэ бэрхэтэй юм. Тэсэхэб гэжэ хүүрөө үгөө хадаш, алаг болгохо аалам, […]

Автор:

читать весь текст...

 27 октября 2017, 16:11

Хулгайша Шаазгай Сорока воровка (Из сказок Аполлона Тороева)

Хулгайша шаазгай Намарай хара үүлэд хөөрэжэ, нарые халхална, хүйтэн һалхин үлеэнэ. Дулаан орон уруу шубууд ниидэхэеэ сугларба. Шаазгай галуудай хажуугаар эрьелдэнэ. Галуунай сагаан үдэндэ хорхойтоно. Тиигээд, эхэ галуунай нэгэ һайхан үдэ ходолоод, уургай соогоо нюуба. Үдэеэ ходолуулһан галуун уйлажа, удамарша галуундаа мэдүүлбэ. Тэрэнь хамаг галуудаа суглуулаад: — Хэнтнай эхэ галуунай эгээл һайхан үдэ ходолооб?-гэжэ һураба. […]

Автор:

читать весь текст...