Литература

 12 апреля 2019, 15:08

Солбон Аюшеев. Зурагай урда (Айвазовский)

  Зуугаад жэлэй саана зурагдаhан Зурагай урда зогсоноб, бодомжолон… Шэдитэ биирээр бүтээhэн агуу зураашанай Шэрын үнгэ шэнжэлhэндэл, хараашалнаб.   Дэлхэй дээрэхи бүхы үнгөөр шэрдэгдэжэ, Далайн долгинууд ами ороhон шэнги… Дууража байхадаш — шэхэндэшни хүнхинэжэ, Далайhаа hалхинай үлеэhэндэл шэнги.   Холо саагуур хүбэнтэhэн манан соо Хүхэ тэнгэри бууралтажа харагдана. Хөөhэтэhэн үндэр дошхон долгин соо Хүмэриhэн онгосодо […]

Автор:

читать весь текст…

 30 марта 2019, 17:51

Солбон Аюшеев. Зүүдэндээ бэшэ – балшар бага наhандаа…

      Һолонгын дүхэриг дээгүүр гүйжэ үзөө hэн гүт? Наранhаа hанжаhан элшэнүүды гүрөө hэн гүт? Унажа ябаhан одо мүшэ үрдижэ баряа hэн гүт? Үдэшэлэн тээшэ, тэнгэреэр тамаржа ябаhан Һара дээрэ хүнэгтэй ябаhан хүниие таняа hэн гут?   Һара дээрэ хүнэгтэй ябаhан хүнии таниhанта. Зүүдэндээ бэшэ — балшар бага наhандаа. Үнеэгээ hааhан эжыгээ хүлеэжэ ядаhандаа, […]

Автор:

читать весь текст…

 22 марта 2019, 09:43

Хоца Намсараев. Хониной дуун

Хабарай хахир үедэ Халаан сагаагша хонин Хун халзахан хурьгаяа голобо. Дун сагаан шүдэтэй, Дунгинама һайхан хоолойтой, Сэбэр сагаан эхэнэр Абхуулха гэжэ дуулаба. Аба эжын тангилхан Арбан гурба наһатай Аюша хүбүүн хүзүүдэбэ. Тээгэ гэжэ эхилбэ, Хулай гэжэ зандарба. “Хадын саһан хайланал даа, Хахинаг һайрам урданал даа, Хайлгана шубуун ерэбэл даа, Хабарай хара һалхинда Хажуудашни Юуншни Хэбтэхэб […]

Автор:

читать весь текст…

 22 февраля 2019, 04:37

Валера Басаа. И.А. Крылов. Торхируутай пирог (бялуу)

ИВАН КРЫЛОВАЙ “ПИРОГ” (“БЯЛУУ”) ГЭЖЭ ЗҮЖЭГ. УРИД ХЭЛЭГДЭХЭ ҮГЭ Басни бэшэдэг ородой мэдээжэ уран зохёолшо Иван Андреевич Крылов (1768-1844) 200 гаран баснинуудые бэшэһэн. Мүн элдэб янзын политическэ болон комедийна хараа бодолтой зүжэгүүдые зохёоһон байдаг. Олон комединуудынь тайзан дээрэ табигдаһан. “Пирог” гэжэ комеди 1799-1801 онуудта бэшэгдэһэн. Нэн түрүүн һайн дуранай тайзан дээрэ табигдадаг, Иван Андреевич өөрөө […]

Автор:

читать весь текст…

 07 февраля 2019, 06:18

Басаа Валера. Сагаа һарын эхиндэ элдэб ушаралнууд һанагдаадхина.

  БАЙГААЛИИН ҺУРГААЛАЙ ХЭШЭЭЛ Би 2014 оной буянта сагуудай хаһа гэгдэһэнэй нэгэ үедэнь тудалдажа (майн 29-һөө июниин 29 болотор), июнь һарын 7-һоо 10-н хүрэтэр 108 модоной нангин хэмжээтэй зай гэжэ тоологдодог Алханын Ехэ Гороое гурбан хоног, дүрбэн үдэр соо Агын Буряадай тойрогой Могойтын нэгэ гэр бүлэнэртэй хамта ябагаар гороолжо гараһан хүм. Ябаһан газарнуудаймнай зарим нэрэнүүд […]

Автор:

читать весь текст…

 02 февраля 2019, 12:19

Басаа Валера. Антон Чеховай дура сэдьхэлые хүлгүүлһэн буряад эхэнэр.

“Байгалай шадарһаа Шэбэрэй (Сибириин) поэзи эхилнэ, харин түрүүндэнь энэ хүрэтэр гансал прозо байһан”, – гэжэ Антон Павлович Чехов бэшээ һэмнай. Эхэнэрнүүдые һайн мэдэхэ байһан, тэдэнэй дура сэдьхэлые буляажа һурашаһан, саашадаа япон эхэнэрые “үзэһэн” Антон Павлович Чехов Сахалин хүрэтэр аяншалха үедөө манай эндэхи газар дээгүүр гаража ябатараа буряад эхэнэрые харажархёод гайхалаа бараа бэлэй. Хожомынь дотороо һанаһан: […]

Автор:

читать весь текст…

 30 января 2019, 06:26

Солбон Аюшеев. Гуйдал

    Наймаанай дэлгүүрэй газаа Нарай үхибүү тэбэриhэн, Найдажа, юумэ эриhэн Наhатайшаг hамган уулзаа…   Гуйрамшан гэхээр бэшэ — Гартань алтан бэhэлиг, Годон гутал, гэмгүй тэрлиг, Гэзэгээрнь – табяад наhатайшаг…   Зогсожо, хармаанаа уудалаад, Зэд мүнгэ hарбайбаб… Нюдэеэ үргэжэ, үгэhыем абаад, Зогсожо шагнахыем гуйба…   «Хүдөөhөө буужа ерээбди, Хүбүүмнай ажалда ороо… Бэримнай тэрэ дороо Ажалтай […]

Автор:

читать весь текст…

 29 января 2019, 05:51

Солбон Аюшеев. Эрьюулгэ

      Одо мүшэтэ огторгой доро Байра дээрээ эрьелдээд, Ошотоhон тэнгэри хара – Бэешни, дэгдэхэ, эшхэрээд…   Миралзаhан мүшэдэй эрьюулгэ соо Мартагдаhан нюурнууд танигдаха. Мүнхэрhэн танил зүhэнүүд сооhоо Миhэржэ заримынь, харагдаха…   Үерлэhэн уhанай эрьюулгэ соо Умбажа эрьеhээ hүрэхэдэшни – Үймэhэн оршомой гүнзэгы соо Үзэгдэхэ ошоhон нүхэдүүшни…   Бурьялhан сагай эрьюулгэ соо Буян эдлэжэ ябахадаа, […]

Автор:

читать весь текст…

 28 января 2019, 21:31

Баира Бальбурова. Агын тала

Агууехэ Түмүүжэнэй мүрнүүд Агын талаар бии  гэдэг. Агта  хүлэгүүды   һориһон Агуу дайдань  бии  гэдэг.   Шэрүүн талын шуургандань Шэдэрүүлжэ ургаа  гэдэг. Шарьяа хүйтэн бороондонь Шадал тэнхээ абаа  гэдэг.   Хагсуу талын һалхинтайнь Ханилсажа бүхэжөө  гэдэг. Хархис  дайсанай һүлдыень Харанхалтар  дараа  гэдэг.   Онон хатан голой уһанһаа Огсом хүбүүн ундалаа  гэдэг Эрьеын орьёл шулуунда Энхэрэжэ   түшөө […]

Автор:

читать весь текст…

 29 декабря 2018, 12:21

Намжилма Нанзатовна. Хүлэг шүлэгүүдэйм жэгүүр олгоһон…

. Буряад арадай поэт Баир ДУГАРОВ ГУРБАН ЭРДЭНИ Гулинсаг хулинсагуудаа захинаб, Гунан гутаар дайдаяа сахинаб, Гурбан эрдэниеэ тахинаб: -Будда доро шүтэмэй; -Багша ламадаа түшэмэй! -Номдоо шүтэмэй!   Хүмүүнэй дагадаг зам мүшхэнэб – Хэды амин, хэды хүн мүндэлнэб?! Тэдээн дотор минии гурбан эрдэни: -Тэнгэри! -Газар! -Бурхан зэндэмэни! Цэдэн Галсановай оршуулга.   НҮҮДЭЛ УГСААТАНАЙМ ОДОН Уг изагуурай […]

Автор:

читать весь текст…

 28 декабря 2018, 07:23

Солбон Аюшеев. Жабар

  Үбэлэй хүйтэн буужа ерэбэ газаамнай. Хагсуу hалхин хайраад абана нюурыем. Һулаар игааhан хөөhэтэhэн наранай Хөөбэр элшэн hаргаанагүй нюдыем…   Сэнхэг уурал аман сооhоом будараад, Хасарым хайража, хамарыем шэмхэнэ. Жабар хүйтэн агаар дүүрэн бадараад, Хиитэhэн дайдаар хагсуутажа эшхэрнэ…   Саhаар хушаатай дайдам сүм хүрөө. Гэрнүүдэй үрхэhөө таталдана утаан. Хада руу ошоhон ангуушанай мүрөөр Адуун hүрэг […]

Автор:

читать весь текст…

 28 декабря 2018, 07:21

Басаа Валера. Шэбэртэ. Далай ламын айладхал

ШЭБЭРТЭ Харьялан урдаа Хёлго мүрэнэй хойморто Халюурна һайхан дайда минии – Шэбэртэ. Хоридохи зуунай шуһата сагууды дабаа, Хорин нэгэдэхи зуунда хохидоод абаа.   – Хаанахинайбши, –  гээд Һамаёонһоо асууха. – Шэбэртынби,  – гээд тэрэнь харюусаха, – Бууяа Дондогтой унаган нүхэд байһамди, Багадаа нэгэ эхын хүхэ дэхэһэмди.   – Пришли иные времена, Взошли иные имена, – […]

Автор:

читать весь текст…

 04 декабря 2018, 20:45

Басаа Валера. Инаглал. Зүжэг

  Поэзиин маягаар бэшэгдэһэн дүрбэн хубитай зохёолһоо хэһэг ЭНДЭ: Костя – Константин Рокоссовский, Улаан Сэрэгэй хорооной залуу дарга; Юля – Бармын басаган, Хяагтын багшанарай гимназиие мүнөө жэл дүүргэһэн.                                     НЭГЭДЭХИ ХУБИИН ТҮГЭСХЭЛ Хадамда гарахы зүбшөөлөө басагандаа үгэхэ ушартай болоһон хойноо (түрүүшээр хадаг табижа ерэхэдэнь тогтоожо абангүй бусаагаа һэмнай даа, тиихэдэнь басаган Костяһоо ондоо хэндэшье, хэзээдэшье […]

Автор:

читать весь текст…

 23 ноября 2018, 15:17

Басаа Валера. Хойто наһандаа би монгол хүн боложо түрэхэб.

  Һанаа заяанда ороогүй ушаралнууд. Инаг дуран, нигүүлэсхы сэдьхэл. Гайхамшаг ажаһуудал *** ХОЙТО НАҺАНДАА БИ МОНГОЛ ХҮН БОЛОЖО ТҮРЭХЭБ Табан үйлэтэй драма  Наадаха нюурнууд: ТАМУРА, 14 наһанһаань үндэр наһа хүрэтэрнь харуулагдана СИМАМОТО, 14-тэй басаган, хожомоо Тамурын һамган ЭЖЫ, Тамурын эхэ АБА, Тамурын эсэгэ ХАДЗИМЭ, Тамурын нүхэр хүбүүн ЁСИКО, Тамура Симамото хоёрой үргэжэ абаһан басаган НАКАДА, […]

Автор:

читать весь текст…

 18 ноября 2018, 05:50

Цыренжаб Чойропов. Ябаган зугаа

   ЯБАГАН ЗУГАА             “Худхамал холимог” (микс) – элдэб сэдэбүүдээр янза бүриин саг хугасаатай холбоотой уршагта ябадалнууд – танай анхаралда! Эндэ та олон түүхэнүүд сооһоо абтаһан юрэ бусын хүнүүд тухай хөөрөөнүүдые шагнахат. Магад, тэдэ бүгэдэш хэзээдэб даа болоһон уншагшадта энеэдэтэй түүхэ харуулһан калейдоскоп соохи шэлхэнүүдтэ адли хэб маяг, үнгэтэ зурагтал харагдаха гү?         Өө, […]

Автор:

читать весь текст…

 17 ноября 2018, 11:35

Заяабари.

Үдын наранай урда  хада гараха гэжэ,  ан амитадай  мүр дахан яаража, Буура баабай морео ташуурдан шогшуулна. Дабаанай эгсэ болоходонь модон соо мориёо  орхёод, дээшээ ябагална. Хадын оройдо шобхойһон орьёл хабсагай боро-улаан, шара хагаар хушаатай. Тэрэнэй орой гараад, мүргэлэй  газар  шэлэбэлнь хэды һайн байгааб! Хабсагай  шулуун ехэ эгсэ, оройнь гарахань  хүшэр ха. Теэд шулуунай нүхэ, хонхор, […]

Автор:

читать весь текст…

 17 ноября 2018, 00:16

Баира Бальбурова. Заяабари. Хэсэ. (прод-е)

… Лети, скакун мой, лети над землей, над горами, под облаками,  лети наперегонки с ветром, за верховым, сильным, за уходящим солнцем, за луной, лети… Ни кого нет такой лошади,  только у него! Хэсэ ликовал, сердце выскакивало из груди, хотелось понукать, подгонять лошадь: быстрее, еще быстрее! Хэсэ не слышал ни дыхания, ни ржания лошади, раздавался лишь  стук […]

Автор:

читать весь текст…

 15 ноября 2018, 11:43

Солбон Аюшеев. Дүүжэн

    Дураараа ябажа, дуран соо нэнгэжэ, Садхалан ябаhан хүн бүхэн Дүүжэнтэhэн наhаяа сэгнэжэ, Сэдьхэлhээн дуулана үдэр бүхэн…   Уйдхарта дарагдан, уйдал үзэжэ, Хороо бусалhан хүн бүхэн Хажуу тээгүүр шараа гаргажа Уйдхар асарна үдэр бүхэн…   Дуран соо нэнгэжэ, уйдхараа даража, Жаргалтай ябаг лэ, хүн бүхэн. Дүүжэндэл hэгсүүлжэ, дулаагаа асаржа, Наратай байг лэ үдэр бүхэн… […]

Автор:

читать весь текст…

 15 ноября 2018, 11:42

Солбон Аюшеев. Наhанай гүрэлөө

Нэгэшье үдэр наhаяа нюужа ябаагүйб. Нэгэ зарим залуу болгохо — хамаагүй, Нэмээхэдэнь — нэгэтэшье муу hанаагүйб Наhанайм гүрэлөө юуншье гэхэдэнь — хубилаагүй…   Магнай сайбар залуу хүнүүд байха. Хара магнай наhатайшуулда бү гайха. Хуби заяанай зүргэнүүд харлаха, сайха Мүрөөл олоод ябахамнай hайхан…   Солбон Аюшеев Уран хүн

Автор:

читать весь текст…

 15 ноября 2018, 11:41

Солбон Аюшеев. Годли

  Хүжүүн hурhаа таhаржа, Замдаа хүсэеэ нэмээгээд, Зүгын дуугаар зэдэлжэ Хиидэбэ годлим эшхэрээд…   Дундахи hурай сагаалса Оножо бууха хүсэлтэй аад, Годлим гэнтэ удааржа — Унаба урдань, hуладаад…   Годлим, баарhан годлимни, Жэлhээ жэлдэ намтайгаа… Жэнхэни буряад номомни, Наhаараа сугтааб шамтайгаа…   Харбаха бүреэ тухайлнаб Хаана хүрэжэ ошохыень Татаhан hураа зурхайлнаб Хүсэлhэн шэгээ олохыень…   […]

Автор:

читать весь текст…

 05 ноября 2018, 14:55

Тимур Гомбожапов. Сүлэгдэһэн ламанарай дурасхаалда

Тимур Батуевич Гомбожапов 1967 ондо Зэдын аймагай Белоозерск тосхондо түрэhэн. Уг гарбалаараа Бэшүүрэй Гутай нютагай юм. Шэбэртын дунда һургуулида hуража ябахадань аба, эжынь 1979 ондо Улаан-Үдэ хото нүүhэн юм. Улаан-Үдын 22-хи дунда һургуули дүүргээд, Зүүн-Сибириин гүрэнэй соёлой болон искусствын академидэ hураа. 1996-99 онуудта Буряадай Уран зохёолшодой холбоондо уран зохёолоор зүбшэлэгшээр ажаллаа. Залуу уран зохёолшодой ХIV […]

Автор:

читать весь текст…

 29 октября 2018, 16:09

Басаа Валера. Синквей.

(табан мүртэй, рифмагүй, тусхай эрилтэтэй зохёол) Бууса Суута, түүхэтэ Орхигдоо, хооһороо, мартагдаа Мүнхэ тэнгэридээ эзэниинь бусанхай Харамтай.   Зуһалан Ашагтай, үүргэтэй Баясуулдаг, ажаллуулдаг, амаржуулдаг Байгаалиин һайхан тэндэл ойлгогдодог Жаргал   Алтаргана Алтаншуу, даамхай Сэсэглэнэ, һалбарна, бодомжолуулна Арадай дуунда, нааданда оронхой Хүндэтэй   Удхыень ород хэлэн дээрэ тайлбарилхада иимэ. Стойбище. Оставленное. Овеяно былой славой, собственной богатой […]

Автор:

читать весь текст…

 24 октября 2018, 17:14

Лубсанай Оюунсэсэг. Конкурс «Үргэлжэлhэн уран зохёолой үзэсхэлэнтэ үзэгдэлнүүд»

Работы конкурсантов Монголой буряадуудай яряанай хэлээр бэшэгдэhэн Үгүүлэл Ширхээс Дэжид Хараха нюдэнэймни баясал болоhон Харюусаха үгэнэймни бахадал болоhон hаншаг сайжа бууралтаа үгы hайхан сэдьхэлтэ ижии бурхамни Ижииеымни хэнэhээ уг унгитайб гээhаа … Мүнхэ хүхэ тэнгэриhээ хүйн холбоотой харишагүй тэнгэрлиг ехэ заяата хүмүүнэй hалаа hабари боложо мүндилhэн эхэмни XX дохи зуун жэлэй 36 оной хабаршагаар Ширхээс […]

Автор:

читать весь текст…

 24 октября 2018, 17:10

Владимир Бухаев. Конкурс «Үргэлжэлhэн уран зохёолой үзэсхэлэнтэ үзэгдэлнүүд»

Работы конкурсантов. Үгүүлэл АЗАТАЙ АГНУУРИ Намарай халюун номгон хаhа айлшалан ерэжэ, наранай элшэ аалихан hуларжа эхилбэ. Нахидхан гүбөө дайдаар, тужа тайгын оёороор шарахан набшаһад угалзата һайхан эрбээхэйнүүд шэнги хүнгэхэнөөр агаарта дэгдэжэ эрьелдээд унажа, газарай хибэс болон байхыень хаража байхада урматай. Долгилон байгаа нуурай уһанда  дулаан ороной шубууд сугларан ниидэжэ буугаад, уянгата дуугаа дуулан байжа, далижаһан […]

Автор:

читать весь текст…

 24 октября 2018, 17:07

Борлой Болотов. Конкурс «Үргэлжэлhэн уран зохёолой үзэсхэлэнтэ үзэгдэлнүүд» 

  Работы конкурсантов. НАМСАРАЙ Рассказ Намсарай гээшэмнай намжархан лэ бэрхэ хүн гээшэ һэн даа. Ажалша бэрхээрээ тэрэниие хүсэхэ хүн, хай даа, хомор гээбы. Нэгэ хэрэг эхилшоо һаа, тогтохо торохогүй, эхинһээнь эсэстэнь хүрэтэр номой ёһоор дээдын шанарта хүргэжэл һалаха. Хүгжэнги юм гү, али тогтонги юм һэн гү, социализмай үедэ нютагтаа дунда һургуули түгэсхөөд, армиин алба эрхимээр […]

Автор:

читать весь текст…