Литература

 11 октября 2019, 17:05

ДОНДОГ УЛЗЫТУЕВАЙ ШҮЛЭГҮҮД

Уран шүлэг, ирагуу дуун хүнүүдэй зүрхые шэмшэрүүлэн уярааха шадалтай, ухаан бодолыемнай һэргээн тэжээхэ шадалтай, сээжэ сэдьхэл дэбтээн сэлмээхэ шадалтай, ямар ехэ эди шэдитэй гээшэб гэжэ гайхамаар байна! Буряад шүлэгүүдэй баглаа таанартаа дурадханаб, уншажа анжарыт гээд уряалнаб. Сэдьхэлдэмнай сэсэг бадархал, үрэ зүрхэмнай уярхал, буряад хэлэнэй баяниие гайхахабди, өөһэдтөө һайхан бодол абахабди! Буряад хүн бүхэн агууехэ ирагуу найрагша Үлзытын […]

Автор:

читать весь текст…

 10 октября 2019, 14:32

Галина Базаржапова. Гость-уголёк

ГОСТЬ-УГОЛЁК Вновь память возвращает в летник. Мне-шесть. У очага сижу. Уснуть бы… Но из сил последних Я зачарованно в огонь гляжу.   Мне мама наказала: «Будет гость, Он должен угольком явиться»… А искры мечутся, и отсвет Пляшет бликами на лицах.   «Ой, мама, поскорее! — кличу, — Торчком встал уголек! Уже Наш гость пришел! Как […]

Автор:

читать весь текст…

 10 октября 2019, 14:04

Цырен-Дулма Дондокова. Буряадни

Зүүдэндээшье Эхэ орондоо, Һэрюундээшье зосоогоо Хэлэхэ халуун үгэтэй, Хэмжэхэ зүрхэнэй дүлэтэй, Омогоргохо омогтой, Оодоргохо моритой Энэ хүрэжэ ерэбэлби даа, Эбхэрмэ ажабайдал мэдэбэлби даа. Зүүдэндээшье эхэ орондоо, Һэрюундээшье зосоогоо Жэл, наһанай ошохо бүри Жэгтэй харамтай болонолби. Анха түрүүн ая гангыш амисхахадаа, Арюун жаргалай амин гэжэ шэбэнээб. Анха түрүүн дурантайш уулзахадаа, Аглаг тэнгэриин дуһал гэжэ шэбшээб. Зүүдэндээшье […]

Автор:

читать весь текст…

 04 октября 2019, 18:52

Солбон Аюшеев. Намар

    Наранай туяае намар хирүүлнэ hэбшээн соо. Намаанай үнгэнүүд алтаар сасарhан шэнги. Ниидэхээ hэдэhэн галуунуудай тэршээн соо Ниигэмэй гуниг аялга зэдэлhэн шэнги…   Хагдарhан ногооной хэнзэрhэн сусалнууд соо Төөриhэн таршаагай hүүлшын абяан дуулдана Таhарhан намаанай газараар ниидэhэн хүгжэм соо Хиитэhэн hэбшээн хүйтэрhэн агаартай уулзана…   Намарай шабарта няалдаад хэбтэhэн намаанууд Наранда яларжа, нюдэ hаргаана […]

Автор:

читать весь текст…

 06 сентября 2019, 07:55

Л.Дашням «ОРООНГО»

               Орчин цагийн тууж Эхлэл — Ярих уу, болих уу? гэсээр л эхэлнэ лээ. — Тэгээд? — Тэгээд яахав, ярьж л байна лээ… Нэгдүгээр бөлөг 1. — Чамайг таньж л байна лээ. — Яаж таньдаг гэнэ? — Би яаж мэдэх юм бэ! — Асуухгүй яасан юм бэ? — За […]

Автор:

читать весь текст…

 21 августа 2019, 16:37

Солбон Аюшеев. Уулзалга

Хотын гудамжаар хаанашьеб яаража ябаад, Яараhан нюдөөрөө хараашалжа үрдинэб – Елүүр сонхоной саана, гараа тулаад, Танилhаа-танил хүнэй зогсохые обёорноб…   Үнинhөө-үнинэй энэ дүрэ хараагүйб. Үнгэрhэн үе соо шарайень мартаагүйб. Шэлэй саанаhаа шэртэhэн нюдэнүүд сооhоо Шүлэгэйм мүрнүүд мүндэлнэ зүрхэн сооhоом… Солбон Аюшеев Уран хун

Автор:

читать весь текст…

 02 июня 2019, 14:33

Наhанайм хуудаhанууд

    Наhанайнгаа нэгэшье хуудаhа Хуулжа хаяха хүсэлгүйб. Хуудаhан бүхэниинь hудаhан соом Мүнхэршэнхэй – мэхэлнэгүйб…   Балшар наhанайм хуудаhан Эжын hүнэй амтатай. Мүлхижэ эхилhэн хаhамни Бага наhанайм шэмэтэй…   Эдир наhанайм хуудаhан – Эрдэмэй дээжын богоhон. Гүлмэр залуу жэлнүүдни Дурлажа ябаhан үдэрнүүдни…   Эдеэшэг наhанайм хуудаhан Гуламтын галhаа эхилнэ. Гэр соо гүйhэн үхибүүн Элинсэгэйм дамжаа бэхилнэ. […]

Автор:

читать весь текст…

 08 мая 2019, 06:17

ТРИ ДРАГОЦЕННОСТИ

Баир ДУГАРОВ Из книги «Горный бубен» ТРИ ДРАГОЦЕННОСТИ Мои старцы, сошедшие в тьму, вы верили в три драгоценности: ведь Гаутаму — учителя вечности, и в ученье его, и ламу.   Сколько пепла понятий и ценностей на пути, человечеством пройденном? О три вечных моих драгоценности люди, степи и небо Родины!   БЕЛЫЕ НОЧИ Дариме Как хорошо, […]

Автор:

читать весь текст…

 12 апреля 2019, 15:08

Солбон Аюшеев. Зурагай урда (Айвазовский)

  Зуугаад жэлэй саана зурагдаhан Зурагай урда зогсоноб, бодомжолон… Шэдитэ биирээр бүтээhэн агуу зураашанай Шэрын үнгэ шэнжэлhэндэл, хараашалнаб.   Дэлхэй дээрэхи бүхы үнгөөр шэрдэгдэжэ, Далайн долгинууд ами ороhон шэнги… Дууража байхадаш — шэхэндэшни хүнхинэжэ, Далайhаа hалхинай үлеэhэндэл шэнги.   Холо саагуур хүбэнтэhэн манан соо Хүхэ тэнгэри бууралтажа харагдана. Хөөhэтэhэн үндэр дошхон долгин соо Хүмэриhэн онгосодо […]

Автор:

читать весь текст…

 30 марта 2019, 17:51

Солбон Аюшеев. Зүүдэндээ бэшэ – балшар бага наhандаа…

      Һолонгын дүхэриг дээгүүр гүйжэ үзөө hэн гүт? Наранhаа hанжаhан элшэнүүды гүрөө hэн гүт? Унажа ябаhан одо мүшэ үрдижэ баряа hэн гүт? Үдэшэлэн тээшэ, тэнгэреэр тамаржа ябаhан Һара дээрэ хүнэгтэй ябаhан хүниие таняа hэн гут?   Һара дээрэ хүнэгтэй ябаhан хүнии таниhанта. Зүүдэндээ бэшэ — балшар бага наhандаа. Үнеэгээ hааhан эжыгээ хүлеэжэ ядаhандаа, […]

Автор:

читать весь текст…

 22 марта 2019, 09:43

Хоца Намсараев. Хониной дуун

Хабарай хахир үедэ Халаан сагаагша хонин Хун халзахан хурьгаяа голобо. Дун сагаан шүдэтэй, Дунгинама һайхан хоолойтой, Сэбэр сагаан эхэнэр Абхуулха гэжэ дуулаба. Аба эжын тангилхан Арбан гурба наһатай Аюша хүбүүн хүзүүдэбэ. Тээгэ гэжэ эхилбэ, Хулай гэжэ зандарба. “Хадын саһан хайланал даа, Хахинаг һайрам урданал даа, Хайлгана шубуун ерэбэл даа, Хабарай хара һалхинда Хажуудашни Юуншни Хэбтэхэб […]

Автор:

читать весь текст…

 22 февраля 2019, 04:37

Валера Басаа. И.А. Крылов. Торхируутай пирог (бялуу)

ИВАН КРЫЛОВАЙ “ПИРОГ” (“БЯЛУУ”) ГЭЖЭ ЗҮЖЭГ. УРИД ХЭЛЭГДЭХЭ ҮГЭ Басни бэшэдэг ородой мэдээжэ уран зохёолшо Иван Андреевич Крылов (1768-1844) 200 гаран баснинуудые бэшэһэн. Мүн элдэб янзын политическэ болон комедийна хараа бодолтой зүжэгүүдые зохёоһон байдаг. Олон комединуудынь тайзан дээрэ табигдаһан. “Пирог” гэжэ комеди 1799-1801 онуудта бэшэгдэһэн. Нэн түрүүн һайн дуранай тайзан дээрэ табигдадаг, Иван Андреевич өөрөө […]

Автор:

читать весь текст…

 07 февраля 2019, 06:18

Басаа Валера. Сагаа һарын эхиндэ элдэб ушаралнууд һанагдаадхина.

  БАЙГААЛИИН ҺУРГААЛАЙ ХЭШЭЭЛ Би 2014 оной буянта сагуудай хаһа гэгдэһэнэй нэгэ үедэнь тудалдажа (майн 29-һөө июниин 29 болотор), июнь һарын 7-һоо 10-н хүрэтэр 108 модоной нангин хэмжээтэй зай гэжэ тоологдодог Алханын Ехэ Гороое гурбан хоног, дүрбэн үдэр соо Агын Буряадай тойрогой Могойтын нэгэ гэр бүлэнэртэй хамта ябагаар гороолжо гараһан хүм. Ябаһан газарнуудаймнай зарим нэрэнүүд […]

Автор:

читать весь текст…

 02 февраля 2019, 12:19

Басаа Валера. Антон Чеховай дура сэдьхэлые хүлгүүлһэн буряад эхэнэр.

“Байгалай шадарһаа Шэбэрэй (Сибириин) поэзи эхилнэ, харин түрүүндэнь энэ хүрэтэр гансал прозо байһан”, – гэжэ Антон Павлович Чехов бэшээ һэмнай. Эхэнэрнүүдые һайн мэдэхэ байһан, тэдэнэй дура сэдьхэлые буляажа һурашаһан, саашадаа япон эхэнэрые “үзэһэн” Антон Павлович Чехов Сахалин хүрэтэр аяншалха үедөө манай эндэхи газар дээгүүр гаража ябатараа буряад эхэнэрые харажархёод гайхалаа бараа бэлэй. Хожомынь дотороо һанаһан: […]

Автор:

читать весь текст…

 30 января 2019, 06:26

Солбон Аюшеев. Гуйдал

    Наймаанай дэлгүүрэй газаа Нарай үхибүү тэбэриhэн, Найдажа, юумэ эриhэн Наhатайшаг hамган уулзаа…   Гуйрамшан гэхээр бэшэ — Гартань алтан бэhэлиг, Годон гутал, гэмгүй тэрлиг, Гэзэгээрнь – табяад наhатайшаг…   Зогсожо, хармаанаа уудалаад, Зэд мүнгэ hарбайбаб… Нюдэеэ үргэжэ, үгэhыем абаад, Зогсожо шагнахыем гуйба…   «Хүдөөhөө буужа ерээбди, Хүбүүмнай ажалда ороо… Бэримнай тэрэ дороо Ажалтай […]

Автор:

читать весь текст…

 29 января 2019, 05:51

Солбон Аюшеев. Эрьюулгэ

      Одо мүшэтэ огторгой доро Байра дээрээ эрьелдээд, Ошотоhон тэнгэри хара – Бэешни, дэгдэхэ, эшхэрээд…   Миралзаhан мүшэдэй эрьюулгэ соо Мартагдаhан нюурнууд танигдаха. Мүнхэрhэн танил зүhэнүүд сооhоо Миhэржэ заримынь, харагдаха…   Үерлэhэн уhанай эрьюулгэ соо Умбажа эрьеhээ hүрэхэдэшни – Үймэhэн оршомой гүнзэгы соо Үзэгдэхэ ошоhон нүхэдүүшни…   Бурьялhан сагай эрьюулгэ соо Буян эдлэжэ ябахадаа, […]

Автор:

читать весь текст…

 28 января 2019, 21:31

Баира Бальбурова. Агын тала

Агууехэ Түмүүжэнэй мүрнүүд Агын талаар бии  гэдэг. Агта  хүлэгүүды   һориһон Агуу дайдань  бии  гэдэг.   Шэрүүн талын шуургандань Шэдэрүүлжэ ургаа  гэдэг. Шарьяа хүйтэн бороондонь Шадал тэнхээ абаа  гэдэг.   Хагсуу талын һалхинтайнь Ханилсажа бүхэжөө  гэдэг. Хархис  дайсанай һүлдыень Харанхалтар  дараа  гэдэг.   Онон хатан голой уһанһаа Огсом хүбүүн ундалаа  гэдэг Эрьеын орьёл шулуунда Энхэрэжэ   түшөө […]

Автор:

читать весь текст…

 29 декабря 2018, 12:21

Намжилма Нанзатовна. Хүлэг шүлэгүүдэйм жэгүүр олгоһон…

. Буряад арадай поэт Баир ДУГАРОВ ГУРБАН ЭРДЭНИ Гулинсаг хулинсагуудаа захинаб, Гунан гутаар дайдаяа сахинаб, Гурбан эрдэниеэ тахинаб: -Будда доро шүтэмэй; -Багша ламадаа түшэмэй! -Номдоо шүтэмэй!   Хүмүүнэй дагадаг зам мүшхэнэб – Хэды амин, хэды хүн мүндэлнэб?! Тэдээн дотор минии гурбан эрдэни: -Тэнгэри! -Газар! -Бурхан зэндэмэни! Цэдэн Галсановай оршуулга.   НҮҮДЭЛ УГСААТАНАЙМ ОДОН Уг изагуурай […]

Автор:

читать весь текст…

 28 декабря 2018, 07:23

Солбон Аюшеев. Жабар

  Үбэлэй хүйтэн буужа ерэбэ газаамнай. Хагсуу hалхин хайраад абана нюурыем. Һулаар игааhан хөөhэтэhэн наранай Хөөбэр элшэн hаргаанагүй нюдыем…   Сэнхэг уурал аман сооhоом будараад, Хасарым хайража, хамарыем шэмхэнэ. Жабар хүйтэн агаар дүүрэн бадараад, Хиитэhэн дайдаар хагсуутажа эшхэрнэ…   Саhаар хушаатай дайдам сүм хүрөө. Гэрнүүдэй үрхэhөө таталдана утаан. Хада руу ошоhон ангуушанай мүрөөр Адуун hүрэг […]

Автор:

читать весь текст…

 28 декабря 2018, 07:21

Басаа Валера. Шэбэртэ. Далай ламын айладхал

ШЭБЭРТЭ Харьялан урдаа Хёлго мүрэнэй хойморто Халюурна һайхан дайда минии – Шэбэртэ. Хоридохи зуунай шуһата сагууды дабаа, Хорин нэгэдэхи зуунда хохидоод абаа.   – Хаанахинайбши, –  гээд Һамаёонһоо асууха. – Шэбэртынби,  – гээд тэрэнь харюусаха, – Бууяа Дондогтой унаган нүхэд байһамди, Багадаа нэгэ эхын хүхэ дэхэһэмди.   – Пришли иные времена, Взошли иные имена, – […]

Автор:

читать весь текст…

 04 декабря 2018, 20:45

Басаа Валера. Инаглал. Зүжэг

  Поэзиин маягаар бэшэгдэһэн дүрбэн хубитай зохёолһоо хэһэг ЭНДЭ: Костя – Константин Рокоссовский, Улаан Сэрэгэй хорооной залуу дарга; Юля – Бармын басаган, Хяагтын багшанарай гимназиие мүнөө жэл дүүргэһэн.                                     НЭГЭДЭХИ ХУБИИН ТҮГЭСХЭЛ Хадамда гарахы зүбшөөлөө басагандаа үгэхэ ушартай болоһон хойноо (түрүүшээр хадаг табижа ерэхэдэнь тогтоожо абангүй бусаагаа һэмнай даа, тиихэдэнь басаган Костяһоо ондоо хэндэшье, хэзээдэшье […]

Автор:

читать весь текст…

 23 ноября 2018, 15:17

Басаа Валера. Хойто наһандаа би монгол хүн боложо түрэхэб.

  Һанаа заяанда ороогүй ушаралнууд. Инаг дуран, нигүүлэсхы сэдьхэл. Гайхамшаг ажаһуудал *** ХОЙТО НАҺАНДАА БИ МОНГОЛ ХҮН БОЛОЖО ТҮРЭХЭБ Табан үйлэтэй драма  Наадаха нюурнууд: ТАМУРА, 14 наһанһаань үндэр наһа хүрэтэрнь харуулагдана СИМАМОТО, 14-тэй басаган, хожомоо Тамурын һамган ЭЖЫ, Тамурын эхэ АБА, Тамурын эсэгэ ХАДЗИМЭ, Тамурын нүхэр хүбүүн ЁСИКО, Тамура Симамото хоёрой үргэжэ абаһан басаган НАКАДА, […]

Автор:

читать весь текст…

 18 ноября 2018, 05:50

Цыренжаб Чойропов. Ябаган зугаа

   ЯБАГАН ЗУГАА             “Худхамал холимог” (микс) – элдэб сэдэбүүдээр янза бүриин саг хугасаатай холбоотой уршагта ябадалнууд – танай анхаралда! Эндэ та олон түүхэнүүд сооһоо абтаһан юрэ бусын хүнүүд тухай хөөрөөнүүдые шагнахат. Магад, тэдэ бүгэдэш хэзээдэб даа болоһон уншагшадта энеэдэтэй түүхэ харуулһан калейдоскоп соохи шэлхэнүүдтэ адли хэб маяг, үнгэтэ зурагтал харагдаха гү?         Өө, […]

Автор:

читать весь текст…

 17 ноября 2018, 11:35

Заяабари.

Үдын наранай урда  хада гараха гэжэ,  ан амитадай  мүр дахан яаража, Буура баабай морео ташуурдан шогшуулна. Дабаанай эгсэ болоходонь модон соо мориёо  орхёод, дээшээ ябагална. Хадын оройдо шобхойһон орьёл хабсагай боро-улаан, шара хагаар хушаатай. Тэрэнэй орой гараад, мүргэлэй  газар  шэлэбэлнь хэды һайн байгааб! Хабсагай  шулуун ехэ эгсэ, оройнь гарахань  хүшэр ха. Теэд шулуунай нүхэ, хонхор, […]

Автор:

читать весь текст…

 17 ноября 2018, 00:16

Баира Бальбурова. Заяабари. Хэсэ. (прод-е)

… Лети, скакун мой, лети над землей, над горами, под облаками,  лети наперегонки с ветром, за верховым, сильным, за уходящим солнцем, за луной, лети… Ни кого нет такой лошади,  только у него! Хэсэ ликовал, сердце выскакивало из груди, хотелось понукать, подгонять лошадь: быстрее, еще быстрее! Хэсэ не слышал ни дыхания, ни ржания лошади, раздавался лишь  стук […]

Автор:

читать весь текст…