12 октября 2021, 22:39

Чингис Гуруев. ДАЙНАЙ ҮХИБҮҮД

 

 

Субад эрдэни шэнги сэбэр һанаагаар тэгшэхэн

Суг һураһан нүхэдтөө зорюулһан шүлэгни энэ:

Эсэгын дайнай һүүлээр хүмүүни заяа түшэжэ,

Элдин дэлхэйдэ мүндэлөөлди, бурхан эндэ гэршэ…

Эхэ орондоо дурлажа ябаха гэһэн захяатай

Эхэ, эсэгымнай һургаал хэзээдэ нангин байгаа.

Зүбшэжэ түсэблэхэ ажалаар аюулгүй байдал дэлгэһэн

Зүблэлтэ гүрэн нарандал туяараад һайхан бэлэй.

Үльгэр, онтохо шагнажа, бага наһамнай үнгэрөө;

Үндэһэн хуулиин золтойдо түлөөһэгүй һургуулида орожо,

Эрдэм ном үзэжэ, дуратай мэргэжэлээ оложо,

Элбэг баяраар түгэс гал гуламтаяа бадаруулаалди.

Дала наһанай далай долгёо салгидуулһаар ерээд,

Дасан, дугандаа шүтэжэ, аша, зээнэрээ үргэлсэжэ,

Эбсэшэгүй мээхэй мэдэрэлээр бэе бэедээ хандадаг

Эбтэй омог харилсаамнай аялга дуугаараа бү замхараг!..

Дадалгүй эдир залуудаа бухалшан ябаһан хубииемнай

«Дайнай үхибүүд» гэжэ Росси гүрэмнай сэгнээ бшуу.

Эблэржэ шиидхэһэн үйлэнь ухаан бодолой шэнжэдэ

Эгүүридэ энхэ хэшэгтэй эжы, абымнай буяншуу!..

 

ИЛАЛТЫН ҮДЭР

Зүжэглэмэл поэмэ

(Һүр жабхаланта хүгжэм зэдэлнэ.)

 

ҮБГЭН АБА

Энэл даа, аша хүбүүмни, Соведэй талмай…

Эсэгын дайнда хархис дайсаниие даража туйлаһан

Агууехэ Илалтын далан хоёр жэлэй ойн баяр

Арад түмэнэймнай зүрхэ сэдьхэлдэ мартагдахагүй…

ПОЭТ

Майн юһэн — алдар солото Илалтын үдэр!

Манай Росси гүрэн түрын гол һайндэр!..

АРДАН

Ямар олон хүн зон эндэ суглардаг юм бээ?

Ягаа улаан тугууд намилзана…

ҮБГЭН АБА

Шагныш, Ардан,

Одо заяатай Москвагай курантын сохидол зэдэлжэ,

Һүрөөтэйхэн «Священная война» гэһэн дуун доро

Ород гүрэн болон Илалтын  тугууд намизажа,

Һүр жабхаланта Сэрэгэй парад тоб байса хүдэлбэ…

Эхэ ороноо дайсадһаа хамгаалхаар хэзээдэ бэлэн

Эгэршэгүй хүсэтэй сэрэгэй техникые мүнөө харахадаа,

Нэрбэжэ хумхиин тооһон болгомоор ракетэнүүд

Нэгэтэшье дайнда бү хэрэглэгдэһэй гэжэ һанамаар даа…

Афган дайнда абамни унаа һэн баатарлигаар…

Аюулта чечен дайнай ветеран хадаа, би өөрөө

Ардан хүбүүндээ Сэрэгэй жагсаал харуулха гэжэ

Автобусаар хүдөө нютагһаа ерээлди бидэ хоёр…

Сэхэнь хэрэгтэй, ухаан сэдьхэлээ хүлгүүлжэ,

Сэрэгэй баяр ёһололой жагсаалые мүнөөдэр

Сэлмэг харахан галта нюдөөрөө харахадашни,

Сэнтэйхэн байхал ами наһандашни хэзээдээ,

Ойлгоно гүш, Ардамни?

АРДАН

Ойлгооб… Ойлгооб!..

Ойгоргүй һүрөөтэй байнал сэрэгэй техникэ!..

Намайгаа яагаа бэрхэ, һүбэлгэн үбгэн абамни,

Наашань асаржа, парад харуулба гээшэбтэ, баярлааб!..

ҮБГЭН АБА

Иигээд дүүрээгүйл даа минии хүсэл заяа…

Энэ, харана гүш, минии эсэгын дүрэ зураг…

Мүнөө энэ гэһээр, бидэ гурбан дахасалдаһаар,

Мүрэн шэнги «Хэтын жагсаалда» оролсохобди;

Арад зонтоёо хамта ябалсажа, нэгэ хүн шэнгеэр

Афган дайнда унаһан абымни дурасхаал мүнхэлхэбди…

Тала нютагтаа зүлгэ ногоон дээгүүр ябаһандал,

Трамвайн замаар доошоо яаралгүй буухабди…

Эсэгын дайнай дурасхаалда зорюулһан хүшөө бии, —

Эгсэ үндэр эрье дээр «Танк-34» табигданхай юм.

Тэндэ шамдаа, Ардамни, Мүнхын гал харуулхаб, —

Тэмсэл зоригой гайхамшаг һүр һүлдын гэршэ юм.

***

(Тэдэ гурбан зоной дунда ябана.)

АРДАН

Анираа хатаад, хэлэ амагүй айбала шэнги,

Амияа татаад, сэбэр агаараар дутаһан шэнги

Ябажал байнаб даа, хойшо-урагшаа һүндэлэн,

Яахабши даа, «баярлаһан хирээ бархираа» гэдэг…

Ошоёл даа түргөөр «Танк-34» тээшэ, үбгэн абамни!..

Олон хүнүүд һубариһаар, урдаһан мүрэн мэтээр,

Хүшөө тээшэ юм гү, али хайшаа юм, мэдэнэгүйб,

Хүхюутэй, урматайханаар ябажал байна, харыт!..

ПОЭТ

Аашатайхан Ардан, ажаглан шамайе харахадамни,

Абьяас бэлигтэй, хурсахан бодолтой хүбүүн байнаш!

Хэдытэй хүн бэ энэмнай?

ҮБГЭН АБА

Зургаа наһатайхан лэ даа…

Хэншье энээндэ хэлээгүй, өөрөөл гэнтэ байтараа,

Дура сэдьхэлээ дуун шэнгеэр мэдүүлжэ,

Дурадхал һанаа оруулжа, намтаяа дахасалдан,

Улаан-Үдэ руу Сэрэгэй парад харахаяа ерээл даа.

Урма зоригынь үльгэр домог мэтэ задарюун!..

«Баяр дээрэ баяр нэмэхэ» гэлсэдэг бэзэ, заатагүй

Баглаа сэсэг худалдажа абая, ашамни, зүб гү?

АРДАН

Зүб-зүб, теэд хаанаһаа мүнөө олохо зонбибди?

ПОЭТ

Зүрхэ бү алдагты та хоёр, нэгэ аргань олдохо,

Зуурандамнай наймаан — «Салон цветов» бии юм лэ…

Зулгы арюухан сэдьхэл шэнги гайхамаар гоёхон

Баглаа сэсэг дуран соогоо шэлэжэ абаад лэ,

Барюулжархигты Ардандаа, аша хүбүүндээ, гартань!..

Шата-шатаар… бүргэд шэнгеэр дээшээ дүүлин,

Шадал шандааһаар ядаа бэшэбди, урматайгаар

Хүрэжэ бидэнэй ошоходо, һайндэрэй шэмэгтэй

Хүшөө — «Танк -34», Мүнхын гал угтахал!

***

(Хүгжэм зэдэлнэ.)

ҮБГЭН АБА

Үндэр сэдьхэлэй нангин гэршэ мэтэ һүрөөтэйгөөр

Үнгын тугууд доро дохиһондол намилзана…

Тайбан амар амгаланиие үршөөһэн хайра мэтээр

Танктай хүшөө хүсэ зориг сэдьхэлдэм мандуулна…

Эгсэ хормойдонь гантиг шулуугаар шэмэгдэнхэй

Энхэ тунгалаг ажамидаралай гуламта шэнги

Мүнхын гал мүндэлөө һэн Улаан-Үдэ хотодо;

Мүнөө, Ардан, түрүүшынхиеэ энээниие харахашни!..

АРДАН

Үбгэн аба, хүлисөөрэй, ниислэл Москва хотын

Александровска сэсэрлиг соохи… одоол гайхамшаг…

Мүнхэ гал ходо харадаг бэлэйлби телевирээр.

Мүнөө эндэ… түрэл һайхан Улаан-Үдэдээ…

Үнэн бодото Мүнхын гал түрүүшынхиеэ харахада,

Үзэлэй гоё байхал даа һанаа зүрхэндэмни!..

***

(Мүнхэ галай дэргэдэ.)

ҮБГЭН АБА

Зай гэжэ…  Хүрэхэ газартаа одоошье хүрэжэ ерээ хадаа,

Заяата хүсэл зорилгоёо Ардан бидэ хоёр бэелүүлэе…

Арюухан баглаа сэсэгээ эндэхэнэ, таарууханаар даа,

Аша хүбүүмни, харана гүш, наашаа дүтэлхэдөөд,

Мүнхэ галай ялагар-салигар добжоон дээрэхэнэнь,

Мүргэн, һүгэдэн, үнэн зүрхэнһөө үргэжэрхииш даа…

АРДАН

Аба эжы хоёрһоо, аха дүүнэрһээ, үетэн нүхэдһөө,

Арад зонойнгоо, түрэл гаралайнгаа зүгһөө үргэнэб…

(Аалихан сэсэгээ табина.)

ПОЭТ

Аба, эжынгээ нангин һайхан һургаал заабаритай,

Абарал хайра мэтэ зүрхэ сэдьхэлэй һүлдэ заяатай,

Ухаан сэдьхэл, бэлиг түгэлдэр Ардан хүбүүхэн

Урган дэгжэн ябаарай агуу баатар шэнгеэр, зай гү?..

Урма зоригыешни үнэн зүрхэнһөө сэгнэн баясаад,

Уншажа үгэһүүб шүлэгөө шамда мүнөө энэ гэһээр.

Хүгжэхэ зам харгыншни һүлдэ гэрэл болуужан,

Хүсэл һанаанайшни хэрэгтэ туяа гэрэл татуужан!..

МҮНХЭ ГАЛ БАДАРНА

Аза жаргал мандуулһан

Агуу Илалтын дурасхаал:

Нарата түби дэлхэйн

Амин һүлдэ мэтэ

Нангин гал дүлэтэжэ,

Алтан одоор туяарна.

Баруун дайнһаа бусаагүй

Буряад сэрэгшын дурасхаал:

Һарата аглаг дэлхэйн

Энхэ һахюул мэтэ

Һаруул гал ялалзажа,

Эрхэ сүлөө батална.

Үхэл, аюул сараха

Үйлэ тэмсэлэй дурасхаал:

Мүшэтэ үлгэн дэлхэйн

Арюун шүтээн мэтэ

Мүнхэ гал соробхилжо,

Зула шэнгеэр бадарна…

 

Чингис Гуруев

Уран хүн
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Поделиться:

Автор:

comments powered by HyperComments