04 декабря 2017, 02:43

ХУДАЙН ХААН ЛАМА

 

Эритэ мэсэ хэрэггүй

Газар дээрэ амгалан байдал тогтоохо гэжэ тодорhон,

Газар тэнгэри хоёрой хёмороото байдалые тэнсүүлхые оролдоhон,

Эритэ мэсэ хэрэггүй гэжэ улад зондо дуулгаhан

«Эрхэтэ Балгад Соёмбос» гүрэн дэлхэй дээрэ мүндэлhэн.

 

Амитан зоной бэе бэеэ эдихын хэрзэгы харгыда ороhон,

Аха дүү хоёрой «ангиин дайсад» боложо, эбээ таhарhан,

«Ухаарhан» хүбүүнэй эсэгынгээ урдаhаа буу барижа тодхоhон,

Улаан-сагаан галта тэргын буряад дайдаар гаража ябаhан саг hэн.

 

Бурхан шажаниие огто тоохоёо зариманай болиhон,

Богдо Зонхобые абарагша бурханиинь бэшэ болгоhон,

hэшхэлгүй ехэрхүү хүнүүдэй хойморто дабшалжа hууhан,

hайн сэдьхэлтэй зоной түригдэжэ, үүдэн тээ hэхэрүүлhэн саг hэн.

 

Атаман Семёновой Монгол-Буряадай гүрэн тогтоохомни гэhэн,

Барон фон Унгернын Богдо гэгээнэй шабинь болохомни гэhэн,

Баруун тээhээ большевигүүдэй, зүүн тээhээ японтоной добтолhон,

Буряад зоной хүлгөөтэй үймөөндэ шахагдаhан саг hэн.

 

Хорин гурбан жэлдэ даяан бисалганда hууhан,

Хориин Бодонгууд, Сагаан, Хальбан хушуунууды ударидаhан,

Хас тамга hүлдэтэй гүрэн түрэ байгуулhан

Худайн голой Сандан лама – Дарма-Ранзан гэгээн хаан болоhон.

 

Түмэн зоной зүгhөө аюуша хадагаар айладхуулаад,

Түрэл арадаа аршалхы «Соёмбос хүреэнии» бодхоогоод,

Буддын hүзэгтэй Балгад гүрэниие мэдэрхыень уряалба —

Бүхы дэлхэйн арад зондо үнэн зүрхэнhөө хандаба:

 

«Балгад Соёмбос манай гүрэниие мэдэрыта,

Буддын hургаалтай амгалан маниие ойлгыта,

Дэлхэйн шуhата хёмороондо оролсохогүйбди – нүгэл,

Дайнда хүнүүдые алахынь хүбүүдээ эльгээхэгүйбди – нүгэл».

 

Зүгөөр сансарын хараа ябаса хүнэй дураар болодоггүй,

Зол жаргалшье, зоболон гасаланшье өөрын тусхай табисууртай,

Уласай байдал, галабай эрьесэ үнэн худалhаа дулдыдадаггүй,

Үе сагшье, үнгэтэ юртэмсэшье үйлын үриин дүримтэй.

 

Хурса жада, hэлмэ, галта буунууд наадахы юрэ хэгдэдэг бэшэ,

Хаанашье, хэзээшье зэбсэггүй зон дарагдангүй байгаагүй юм гэлсэгшэ.

Энэ дэлхэй тиимэhээ гал дүлөөр соробхилхын анхан ёротой хаяа,

Эхэ зургаан зүйл хамаг амитан зобохо тулихын анхан заяатай хаяа?

 

Хүнэй шуhан газарта бү адхараг гэжэ зальбардаг Сандан ламые

Хаан шэрээhээнь буутай хүнүүд уданшьегүй буулгаа hэн,

Худан голой гэгээн хаанай hүүлшынхиеэ хэлэhые —

«Хожомоо бусажа ерэхэб, бурхан тантаяа үлэбэ» гэhые дуулгаа hэн.

 

Хэды hүзэгтэд мүнөө үшөө Сандан хааниие хүлеэhээр хаб,

Хэзээ Буряадтам хас тамгын hүлдэ дахинаа hэргээгдэхэб?

Хэзээнь дэлхэйдэ алуурай hүүлшын зэбсэг үгы хэгдэхэб,

Хэды олон зуун, сая жэлнүүд гэгээнэй ерэтэр үнгэрхэб?

 

2012 он, апрелиин 10

 

Ода

Хэнэй юунэй гэшхээгүй сүмөө газарта,
Худан голой зүүнхи Халзан Толгойдо,
Шэлэнтэ хадын Ламын хүндын Соорхойдо
Лубсан — Сандан ламхай hууба даяан бисалгал бүтээлдэ.

Ара таладань аржагар саhата орьёлнууд,
Үбэр таладань үнжэгэн ногоон шугынууд,
Нуга сабшалангаар улаан ягаан сэсэгүүд,
Нюруу гүбөөгөөр таршаа зүгын абяанууд,

Голой саагуур миралзаhан нуурай hөөгүүдтэ
Гургалдай шубуухай шэнгэхэн аялгаар эшхэрнэ,
Шэлбэеэ дэлгэhэн шэнэhэн модоной үндэртэ
Шаазгай, турлаагууд шаханаа, хаагалаа мэдүүлнэ.

Хүжэ, санзайгаар анхилhан hэбшээ hалхинда
Хүбшэ тайгын модод аляархан найгана,
Хуhа, уляаhанай набша намаатай гэшүүhэндэ
Хэрмэн, жэрхи аhалдан яаруу бултагашанад.

Талын голнуудай шэмэтэ ногоон бэлшэртэ
Табан хушуу малнууд таран бэлшэнэ,
Адууша, малша, хонишо үхибүүдэй отогто
Аялга урихан лимбын абяан зэдэлнэ.

Хадада тарниин даяан бисалгал бүтээгшэ,
Хогоосон шанарай эди шэдидэ хүртэгшэ
Дхарма-Раджи-Худайн ламатай зэргэлэнхэй —
Гумбум хиидhээ Жаягсан гэгээн ерэнхэй.

Үндэр түрэлтэд үгэ дуугүй анхарнад,
Үнгэтэ юртэмсын найр наадые харанад,
Ургын наhатай амитан зониие хайрланад,
Үглөөнэй шүүдэрэй мүнгэн дуhалтай зэргэсээнэд.

Буга, hогооной тугалнууд дэбхэрэн гүйлдэнэ,
Булжамуур шубуухай агаарта тогтоод жэргэнэ,
Бүргэд далинуудаа арбайлгаад шэмээгүй элинэ,
Борбогор эрбээхэйнүүд дайдаар дүүрэн эрбэгэнэнэ.

Хадаhаа нэрьеэтэй уhа горхонууд хүүенэ,
Хэтын сагуудай үльгэр домогууды хөөрэнэ,
Хэзээнь энээгүүр хуягта баатарнуудай гараhые,
Хэды шуhата дайн байлдаанай болоhые.

Халаг, дэлхэйн зоной ойлгон мүнөө абадаг hаа,
Хёмороото бэерхүү, сэсэрхүү хараагаа орхидог hаа,
Эндүүтэй ябадалаа арюудхан сэбэрлэжа эхилдэг hаа,
Энэрэлтэй сэдьхэлэй дуранда одоол абтадаг hаа!

2012 он, апрелиин 21

 

Элеги

Хүхэ номин тэнгэри, мэдэнэ гүш,

Халзан Толгойн баабай, дуулана гүш?

Хори-Хэжэнгын дэбисхэр дээр,

Худан голой газар дээр

Хэтын хэтэдэ үзэгдөөгүй,

Хүнэй шэхэндэ дуулдаагүй

Хубилалта боложо байбал —

Хаании шэрээдэ hуулгабал.

 

Буряад оромни, хүлисыш,

Буряад арадни, ойлгыш,

Буурал дайдамни үршөөгыш,

Баатар хүбүүгээ аршалыш —

Баруун тээhээ аюултай,

Буу шуутай, hүрөөтэй,

Буудал буугаал шуhатай,

Байдал тогтоол аймшагтай.

 

Дэлхэйн хёмороондо оролсоогүй,

Дайн байлдаанда хюдалсаагүй,

Дайлдахы үхибүүдээ үгөөгүй,

Дайнда тэдэнээ ябуулаагүй —

Далай ламын hүлдэтэй,

Далай ухаан бодолтой,

Даяан бисалгал бүтээлтэй

Даяанша hуубал зүрхэтэй.

 

Зоболонто атаман эндүүрээ гү,

Зүблэлтын засаг галзуураа гү,

Зоной ойлгосо дуталдаа гү,

Зол жаргалаа алдаа гү —

Зонойл түлөө оролдоhон,

Зондол туhалхы тэмсэhэн,

Зэндэмэни найдалынь болоhон

Зоригтой Сандан hүнөөгдөө hэн.

2012 он, майн 30

 

ШЭЛЭНТЭ ХАДЫН ХОРМОЙДО,

Худайн ламын гүрэнэй отог байһан

Соорхой дээрэ мүндэлhэн мүрнүүд

Соорхойдо 1922 оной март hараhаа эхилжэ хоёр ондоо шодон зэргэлүүлээд бүтээгдэhэн, нэгэниинь Лубсан-Сандан ламхайда зорюулhан, нүгөөдэнь — Бадмын Доржо шабидань. Жэл бүри мүргэлщэд тэндэ ошожо үргэл мүргэл хэдэг.

Улад зоншни мартаагүйл даа шамайгаа,

Үнэн шаби Доржошни хажуудаш шамтайгаа,

Үе сагые дабаhаар урагшаа шармайгаа,

Үдэр бүхэндэ хүлеэнэ хэбэртэй шамайгаа.

 

Бурханай орондо мордоhон Доржын шарилые

Буянтай хүнүүд бусаажа Соорхойдош асараа,

Баруунай зүг руу морилhон шиниингээ бусахые

Бурхан мэтэ зоншни хүлеэhэн зангаараа.

 

Шэрүүн сагууды дабажа уладшни гараал,

Шинии нангин hүлдые дурсан тахяал,

Шамбалын оронhоо хаража эрхэтэдээ байна гүш,

Шадал зориг оруулхы тэдэндээ оролдоно гүш?

 

Шинии абаралаар наран гэрэлтэн туяараг лэ,

Шинии ашаар нарата талаш мандаг лэ,

Шинии нэрээр зоной хёмороон замхаг лэ,

Шинии дураар арад зоншни жаргаг лэ.

 

Ом маании, маании даа,

Ойндом гэгээн hанагдаа,

Бүтээлдээ hууhаар харагдаа,

Буяниие үреэhөөр зандаа.

 

Үеын холбоон

Алтан дэлхэйн аригуун нэгэ буланда

Адуу малаар, ургаса эдеэгээр баян

Арад зоной ажана hайхан нютагта

Ажаhуунад лэ хүнүүд этигэл дүүрэн.

 

Сагай эридэ бэлигтэй хүбүүдынь абтагдаа,

Сараа мүрынь тиибэшье үлөө нютагтаа,

Шэнэ сагай басагад хүбүүд солгёотой,

Шэн габьяагаар нютаг нугань сүршөөтэй.

 

Хада уулаяа  хүндэлдэг hайхан заншалтай,

Хотон аймагаа дурдан дууладаг хүбүүдтэй,

Худан голой Хадын лама hахюуhатай,

Холые дабаха эмниг дошхон хүлэгүүдтэй.

 

Огторгойн үндэртэ мандан гараhан нарандал,

Олон зондоо үргэл хэшээл бариhандал,

Элинсэгэйнь захиhан аймаг хушуун hалбарнал

Эхэ дайдадаа этигэл найдалаа элсүүлнэл.

 

Дайн байлдаанай хатуу шэрүүн жэлнүүдтэ

Дайеы дарахы шармайн ороhон хүнүүдтэ

Үри хүүгэдынь талархал мэдэрэлээ үзүүлнэл,

Үе сагай эрилтые найдамтай дүүргэнэл.

 

Хуби заяан

Жаргал гэжэ байдаг юм гү дэлхэй дээр,

Жаргажа hуугты гэhэн элинсэгынь үринэртөө,

Жаргал табяад орхёо юм гү абдар дээр,

Жаргажа hуугыт, нүхэд, тэрээнhээнь хүртөөд.

 

Зоболон гэжэ байдаг юм гү дэлхэй дээр,

Зоболонто барhад гэдэг заримады шагнахадам,

Зоболон юундэ үгтэнэб хүндэ газар дээр,

Зоболон жаргалай эхин гэдэг, дуулахадам.

 

Буддын шажан юунэй түлөө үгтэhэн юм,

Буддын hургаал юундэ дэлхэйгээр тараhан юм,

Лубсан-Сандан юундэ даяанда hууhан юм,

Лодой-Рэмбүүшэ юундэ Буряадтам ерэhэн юм.

 

Далай ламада абарал мүргэлөө мэдүүлээд,

Даяан бүтээлтэй ламада этигэлээ үзүүлээд,

Арад зомной сэдьхэлээ заhадаг заншалтай,

Абарагша бурханда найдаад ябадаг заршамтай.

 

Зоной түлөө «зободог» хүнүүд дүүрэшэhэн,

Зондо «жаргал» олгохо тушаалтад үлүүжэhэн,

Арадай депутадууд тооложол, тоосожол hуудаг,

Ажана тэнюун байдал зондо бэлэглэхые амалдаг.

 

Дээдын засаг, гүрэн түрэдэ найданабди,

Дүүмэдэ hуулгаhан депутадуудтаа мүргэнэбди,

Хэзээнь уладтаа амарые тэдэнэр асарха юм,

Хэзээнь дэлхэйдэ амгалан байдал тогтохо юм?

 

Өөрөөн жаргалаа бэдэржэ олохонь ээлтэй гү,

Өөрөөн тэрэнээ эдлэжэ hуухань бэрхэтэй гү?

Нигүүлэсхы сэдьхэл, hэшхэл, дуран гэжэ бии гү,

Намжар байдалай үүдэнэй түлхюур бэшэ ха гү?

 

Эдэ шүлэгүүд 2012 оной июниин 2-7 бэшэгдэһэн

Басаа Валера

Уран хүн

 

Поделиться:

Автор:

comments powered by HyperComments