21 марта 2018, 13:54

Олёохон

(үнэншэнэ гүт, үнэн болоhон ушар:)

Тэнгэри тулаhан уулатай

Түрэhэн тоонто нютагтам

Угhаан мэргэн нюдэтэй

Хүнүүд дүүрэн бии юм hэн…

 

Хүбшэ гарахадаа үсөөн хүн

Олзогүй бусажа ерэдэг hэн.

Хүдэри, гахай, гүрөөhэ

Агнууриинь ашаа болодог hэн…

 

Нэгэтэ дээгүүрхи ангуушад

Үдэшын боро хараанда

Дээдэ худагай хажууда

Олоороо сугларжа hуушабад…

 

Олёохон, залуушаг хүбүүхэн,

Гэнжэдэн, бидруу гаргана,

Хажуудань Арсаланай Родион

Уhыень бадья руу адхана…

 

— Ахатан агнахаа hанаа гүт?

Маниие туухымнай абалсыт,

hархиигаад, хадаар гүйхэ hэн гут,

Бидэнээр гүрөөhөө намнуулыт…

 

Гэхэдэнь hууhан ангуушад

Харабад тэдээн тээшэ.

Хөөрэлдөөд, Мархай, адуушан,

Дүтэлхынь дуудаба гээшэ…

 

Занын Түдэб аргааханаар

Ойлгуулжа үгэнэ хүбүүдтэ

Хэдыдэ, хаана үглөөгүүр

Хүлеэгээд байхынь үбэртэ…

 

Гомбын Жамса, Доржын Дондог

Морёороо ошохо болобод…

Баярай Буда, Цыбыгэй Аюр

Ябагаар дээшэлхээ бодобод…

 

Үглөөдэрынь  үдын багта

Уулзаба булта Бугаригтада…

Жалгын соорхой адагта

Жамсаяа хүлеэжэ амарбад…

 

Омог хүбүүн Олёохон

Ойро-зуурхан гал табяад,

Сайгаа шанаба, ногоохон.

Дээжынь – бурхандаа ургөөд…

 

Аягална сай. Аман соогоо

Аялга татажа байгаад…

Ахатаншье дуулана досоогоо

Амталжа байгаад сайгаа…

 

Буунууд модондо түшөөтэй:

Бүдүүн сэмгэтэйнь – Түдэбэй

Бэшэнэйнь аман зүhөөтэй –

Бердан, карабин, юуш бэлэй…

 

Ахатанай сайлажа байхада

Арсаланай Родион, Олёохон,

Арбан зургаадхияа аршанад,

Мэргэлжэ байгаад туршанад…

 

Наранай баруулжа буухада

Моритой гурбан зүүлэбэд.

Бултанай хойноhоо туухада,

Хоёр хүн буудахаар хэлсэбэд…

 

Бугаригта бугаар баян даа…

Бугаhаа байха гахайнууд,

Баабгайш зайжа ябадаг даа,

Тэрэнээ мэдэнэ ахайнууд…

 

Олёохон шэлэ дээр гараад,

Оогложо яаруулгүй гэшхэлнэ…

Дорохон хэншьеб хашхараад,

Дуулажа байгаад, эшхэрнэ…

 

Холошье бэшэ газарта

Буунай абяан зэдэлбэ.

Олёохоной шэхэндэ

Гахайн хуугайлха дуулдаба…

 

Ангууша манай аханар

Унагаагаа хадаа гахайгаа, —

Гэжэ бодоод байтарынь

Гаража ерэбэл… гайхалынь…

 

Хара эреэн үнгэтэй,

Хоёр hэлмэн hоёотой,

Улаан шуhан нюдэтэй,

Амаар дүүрэн хөөhэтэй

 

Мандагар томо бодон

Ойлгожо ядан хараашална…

Олёохон hуушаба, хоргодон,

Малгайнь орой hарабшална…

 

Дороhоо туухань дуулдажа,

Аншье сошоод гүйшэбэ…

Тудэб тудхаан буудажа,

Бодон бүдэрөөд, hуушаба…

 

Унаа… — гэжэ hанаалаад,

Урматайхан Олёохон,

Тиишээ дүтэлбэ hэмээхэн,

Тархяа доошонь гунхуулаад…

 

Шархатаhан арьяатан

Нюргаа hэтэ буудуулбаш,

Шуhан шүлэhөөр хөөhэтэн,

hэхэрэн урагшаа собхорбо…

 

Дүтэлжэ ябаhан гахайе

hаял хараhан нүхэрнай

Мэдээ алдан харайба —

Хойноhоонь — томо бодомнай…

 

Хүсэгдэхэм гэжэ мэдэрхэдээ

hурэбэ тэрэнгиин hөөгүүд дээр…

Гахайнь хүсэжэ ерэхэдээ —

Доогуурнь хиидэбэ хүбхэн дээр…

 

Хахалаад гараhан хүбхэн дээрэнь

Унажа ерэбэ Олёохон…

Нарихан тэрэнгиин мүшэрнүүд

Даажа шадаал зорёохон…

 

Хиитэhэн гахай hоёогоороо

Хушанда ошоод шаагдаба.

Гомбын Жамса буугаараа

Дабхар буудажа, унагааба…

 

Хашхаралдаад ангуушад

Олёохоноо бэдэрбэ.

hөөгүүд дороhоо hархиишоод

Тэрэмнай гаража ерэбэ…

 

Үгөөр хурса ахайнар

Үмдэндөө табяаш!,- гэлсэбэ.

Үхэтэрөө энеэлдээд,

Үргэжэ бодхон, hэжэрбэд…

 

Ухаагаа ороhон Олёохон

Урлан гоёор хөөрэбэ,

Үхэшөөд хэбтэhэн гахайе

Үhөөгөө абан үдьхэлбэ…

 

Буртаг тэрэнгиин hөөгүүд руу

Хургаараа заагаад, хэлэбэл,

Эдэшни нарин аад, бүгэдөөрөө —

Булай найдамтай ургамал лэ…

 

-Шамаяал дааха hөөгүүд даа, —

Гэнэ Мархай, адуушан,

-Шодогор байhанш, абараал даа, —

Гэбэ Тудэб, ангуушан…

 

— Энэш, тэрэш – зуб зугаа, —

Цыбигэй Аюр тобшолно.

Эгшэжэ hууридаа hуугаа hаа,

hалха hэнш, — гэжэ лаблана…

 

Олзоёо шэрээд ангуушад

Отогтоо буужа ерэбэд,

Олёохон Родитой үбшэнэ

өөхыень шаража туршанад…

 

Ахатан сайгаа hорожо,

Ангай мяха амталаад,

Морёо унан морилжо

Нютаг тээшээ дабшабад…

 

Үглөөдэрынь нютаг соо

Үльгэр домог таранхай…

Үдхэн хүбшэ тайга соо

Унагаагаа хүбүүд бодон гахай…

 

«Олёохон арбан зургаадахяар

Мандагар гахай унагаагаа…

Родион нүхэрынь берданаар

Дахажа хойноhоонь hунаагаа»

 

Ахатан ехэ үгэгүй.

Амаа баряад ябаха…

Агнаhанаа хөөрэхэгүй

Аалин байжа шадаха…

 

Залуушуулда юум бэ даа —

Залиниинь ехэдээд тиидэг гү…

Заахан юумэ урбуулаад

Зүйтэй ондоо болгодог лэ…

 

Энэш ушар нилээдхэн

Нютагаар хэды эрьежэ,

Зугаан соогуур нэрьежэ,

Үнэниинь хүсэhэн гэлсэгшэ…

Солбон Аюшеев.

Уран хүн

Поделиться:

Автор:

comments powered by HyperComments