30 ноября 2021, 16:07

Шуурган

Шуурган. (Хэһэг)

 

…Хонишоной гэр байрын баруун хойто зүгөөр бөөглэрһэн хүндэ туулган үүлэдэй забһарһаа малагар шара һара шагаажа, оршон тойрониие һүлэмхихэнөөр гэрэлтүүлнэ.

Хангай хадын хажуудахи нэлэнхы үдхэн ой тайгаһаа һуунагар һүүдэрнүүүд бүрэлзэн гаража,  Боро  жалгын хаяагаар саһа махан, доошоо,  хонишоной байра тээшэ түгүүлэн һубаринад. Саһан соо тамга шэнгеэр ирзайжа гараһан гүнзэгы  мүрнүүдыень тэрэ дороо саһаар хушагдана.

Шуурга һалхинай хиитэйгээр  улин эрхирэн байжа, һүүехэ үлеэхэнь дууһашагүй мүнхын хүсэнэй  уляан мэтэ.

Тээ холоһоо ядуухан  нэгэ нохойн гангинажа борожо байжа хусаха абяан дуулдаад, шурганай хүүеэмэ хүсэндэ һоруулажа замхашанхай.

Бордоһо шуурган түргэдэжэ, Дулма хонишоной гэрэй хажууда оршоһон шүргэ хотоной модоной үзүүрээрээ найган, ташаганаха, сохилдохонь һалхинай һэшхэрээн, уляантай холисолдожо, ямар ехэ дайн, галаб юртэсын үһэрэлдөөн эхилшэбэ юм гэжэ һанаахаар,  һүрөөтэй.

Пэсхүү нохой баарһандаа, гэрэйнгээ хажууда аржаганаад, даржаганаад, дайсаниие хусажа намнаха, хоёр хүлтэ ядуу эзэнээ аршалха  табилангаа һанаад, аюул эльгээһэн хадын ой руу даб гэжэ һүрхэйтэн гүйгөөд, тэрэ дороо гангинаһаар,  годигор һүүлээ хоёр хүлэйнгээ хоорондо хатуу гэгшээр хабшажархинхай, гэрэй хажууда хэбтэһэн  сана доогуур шурган ороод, шээмээгүй,  аниргүй, арай амиланхай, арай, арай.

Гуринха шононуудай зорижо ерэһэн шүргэ хотон соо олон олон нюдэд ногоон шара үнгөөр ялалзана.  Баханада уяатай морин толгойгоо гунхалзуулажа, уялаагаа татан, таһаруулхаа байһа мэтэ баханаяа тойроод гүйшэнхэй.

Шүргэ хотон тойрожо унжагар һүүдэрнүүүд олоор бии болоод, тойроод гүйлдэнэ. Шүргэ хотондо аһалдан дээшээ һүрэжэ эхилнэд. Эрхирэнэд. Гангинананд. Хусанад. Хэрхирэнэд. Орожо ядахадаа хиирэнэд.

Шүргэ хотон  соо байһан дүүрэн амиды  эдеэн одоо манай гэжэ, халуун шуһан, амтата мяхан энэ гэжэ, олондоо, хүсэндөө найдаһан гуринханууд тогтохоор юм бэшэ, һүрэдэжэл байна.

Теэд,  үндэр буургааһадые зэргэсүүлэжэ, зорюута үндэрөөр баригдаһан шүргэ хотон тиимэ бэлээр шононуудта диилдэхээр бэшэ.

Һүрөөд лэ  дээшэ, бургааһа модондо торолдожо орогүй дээшээ абирадаг шуран шунахай шүлүүһэн бэшэ ха даа шононууд яаха аргагүй доошоо гангиналдан унанад.

Үсэд үсэдөөрөө, зориһон зоригоороо гэгшээр, одоошье нэгэ  шононь бултанһаа шударгы, балтанһаа шуран байбал даа, тэрэ үндэр бургааһады махажа, шүргэ хотоной тэг дунда пэс гэжэ унаба.

Гэрэй үүдэн нээгдэжэ, буу бариһан Дулма, галтай модо бариһан Бальжид хоёр һүхирэн хуугайлалдаһаар гараад, хотон тээшээ гүйлдэнэ.

Дулма ябууд дундаа шононууд руу буугаа харуулаад буудажархина. Шонын зэбүүн гангинаан һүниин хонгорто сууряатан дуулдаад, һуунагарнууд саашаа гүйлдэшэнэ хэбэртэй.

Хотон соо ороһон арьяатан, унаһандаа уйдашаха бэшэ хоер хүлтэ бэшэ ха даа, тэрэ дороо бодоод, энэ одоо жаргал  энэ одоо минии гэжэ,  дүрьесэ гүйлдэһэн хонидто аһалдана.

Шүргэ сооһоо тамын ороной  шуяан, шаг шарьяан, маараан, мориной инсагаалаан дуулданхай.

Дулма шүргэ хотоной хажууда гүйжэ ерээд, үүдэнэй уялаа һуладхаан, үүдээ  сэлижэ буудаха гэжэ байтарнь урдаһаань айһандаа хиирэшэнхэй морин собхорон тангаршаан  һүрэжэ гараад, Дулма хул доронь арай орон, хойшоо алда унана. Хойноһоонь шоно һүрэжэ  гарана…

 

Баира Бальбурова

Поделиться:

Автор:

comments powered by HyperComments