31 мая 2018, 02:40

Тамир

Тамир хүбүүн столой саана сүлөөгүй, телефон гэтэнхэй һууна, хургануудынь урилдаһан мэтэ түргэн хүдэлнэд.

Хүгшэн эжынь урдань эдеэ табина; шанаһан үндэгэн, зөөхэйтэй худхагдаһан ээзгэй, каша. Хүбүүн табаг соохи печени, шэхэр түргэ түргэн эдеэд, сай һороод , столһоо бодоно.

— Эдеэлыш һайнаар! -гэжэ, Тамирай хүгшэн эжы Сэндэма абжаа хойноһоонь ооглон, даб гээд, таһагай үүдэнэй “торд” гэхэдэ сошон, гараа һэбинэ..

Наһанай амаралтада гарахадань, Дарима бэринь “хүбүү харалсагты”- гэжэ гуйжа, хадам эжыгээ хото ерүүлээ һэн.

Хүбүүниинь ажалда холо ошонхай, бэринь  үдэрөөр ажалдаа, ашань харууһагуй үлэшөө ха юм.

Хото ерэһээр лэ Сэндэмэ абжаа ашаяа зураг, хүгжэм, самбо, барилдаан гэхэ мэтэ нэмэри хэшээлнүүдтэ ябуулха гэжэ оролдон, һахыса ябаба.

Теэд, гансал телефоноо онигошоһон ашань телефонай нааданһаа бэшэ юугээршье һонирходоггүй, жэгтэйхэн лэ хүн байба.

Шанаһан эдеэень голожо, наймаагай кола, пепси гэхэ мэтэ газтай уһа уужа ундалаад, чипсэнүүд болон кириешкэнүүдые мэрэн, байд гээд лэ тургэн бэлдэмын лапша абажа, тэрээгээр лэ хооллохо дуратай.

Торшогорхон ашадаа һанаата болоод, Сэндэмэ дэлгүүр ошожо, һайн мяха, ургамал ногоо, ээзгэй абаад, амтатай эдеэ бэлдэдэг болобо. Теэд, ашань халтад гэхэдээ хамараа уршыгана.

— Һайн эдеэгүй һаа ургахагуйш, Һү, зөөхэй, ээзгэй эдеэгүй һаа, яһаншни хүдэр томо болохогүй, хүлнүүдшни маяарха…, -гэжэ гэмэрхэдэнь тооногүй.

— Кальцийтай кукурузын хлопья гоё эдеэн, тэрэниие аба, — гэжэ гэжэ хүндэрнэ..

Хари тэрэнь эдеэн юм аал?! Телевизорай рекламааар лэ харуулһан юумэ эдихэ, хэрэглэхэ дуратай, һайнаар эдеэлхэшьегүй, газаа наадан гүйхэ харайхашьегүй ашань гансал телефон адагланхай, тэрээн соо юу харанаб, юу нааданаб, юундэ һуранаб?! “Хүүгэднии багадаа тордиһогүй харайлдан, унан дуһан, ашаа хорёо абиралдан, наншалданшье байжа, урилдан, дэбхэрэн, гүйлдэн наадагша бэлэй, харин энэ юун гэһэн үе ургажа байнаб?”- гэжэ Сэндэмэ абжаа гайхаһандаа, амар һууха байхаяа болибо.

Юун гэһэн хүн боложо байнаб? Ганса телефон-интернедээ, телевизор шагаагаад, ондоо ямаршье юумэндэ һожоргүй, юун гэһэн, хэндэ туһатай хүн болохоб, саашадаа хайшан гээд амидырхаб?!

Телефониинь нюужа:

-Эдеэлээд, хэшээлээ хээд, амһартаа угаагаад, бэеэ һорижо ерээд абахаш,- гэжэ байжа тоосоо хэдэг болобо.

Телефон нюухадань яаха байха газараа оложо ядашадаг ашань гомдоод, “хүгшэн эжы намай иинэ тиинэ, юушье зүбшөөнэгүй” — гэжэ  эхэдээ хоблобо.

Ажалһаа эсэшоод эрэдэг бэринь, хүбүүгээ үмөөрэжэ:

— Хүсөөр юумэ хүүлэжэ болохогүй, үхибүүн өөрын эрхэтэй, дуратай юумэеэ, һанаһанаа хэг,- гэжэ хэлэбэ.

Теэд, “һанаһанаа хэг” гээшэмнай тэрэл телефоноор лэ наадаан, интренедээр «зайгаан». Ямар һайн юумэ тэндэ онигоо гээбши?!

-Хүбүүе зоргондонь табяад, һула табиһан һур, дэмы табиһан дээжэ болгоод, ерээдүй ами наһандан зай хэжэ байнат! — гэжэ, Сэндэма абжаа ганиран, бэритэеэ тоосолдохо болобо.

— «Дуратай юумэн» гээшэш юум? Гансал телефоноор, компьютераар наадаан гү? Юунэй түлөө  эсэгэнь холо дайда ошожо мүнгэ олоноб гэжэ бэеэ зобооноб?! Үри үхибүүгээ наадашан болгохын түлөө гү?! -гэхэ мэтээр гэмэрһээр гэмэрээд, анхандаа амар тэнюун зантай гэжэ һанагдадаг эхэнь Дарима бэриеэ гайхуулба.

Ажалаа хаяад хүбүү һахишаха аргагүй ха даа, бэринь хадам эхынгээ хэлэһые даган зүбшөөн, тэсэхэ болобо. Тиигээдшье, ухаатай һонор хүн ха даа, эжымнай ашадаа һанаата болоно гэжэ ойлгоо юм ааб даа.

-Үхибүүгээ энэ мүнөө гарһаа алдажа, зоргондонь оруулбал, саашаа юун болохоб, хүмүүжүүлхэ, һайн тээшэнь , өөр тээшээ эрьюулхэ саг ошон ошохол… — гэжэ гэмэрэн, Сэндэмэ абжаа өөрөө жэхышэбэ.

Үнэхөөр, һула табигдаһан үхибүүнэй ургаха бүри уруу доошонь таталганууд олошорхо, оршон дэлхэйн һайниие өөр тээшээ татажа һураагүй бол, саашадаа яажа амидархаб? Ямар үйлэ хэрэгтэй, ямар һанаатай, һэшхэлтэй, һонирхолтай нүхэдөөр золгохоб, наһан соогоо тэрэ экран онигожо, наадажа ябаха гү, ямар һуралсал абахаб, юу хэхэб, яагаад эдеэ хоолоо олохоб, хэндэ, юундэ туһатай хүн болохоб? Газаагуур зоргондоо наадан үндыдэг үхибүүдэй амар тайван саг үнгэрөө. Энэ сагта хүүгэдые аятайханаар “жолоодожо”, зүб харгы уруу тэгүүлэн оруулхада ехэ хүсэн, оролдолго, шармайлга хэрэгтэй….

Амаралтын үдэр Сэндэма абжаа ашаяа дахуулаад, хүдөө, хотын заха  руу гараба.

Эсэргүүсэһэн ашатаяа тэндэһээ ерэхэдээ компьютераар халта наадахыеш зүбшөөхэб гэжэ тоосоо хэлсэбэ.

Хотын захада автобусһаа буужа, ойн соогуур хада өөдэ гаража эхилбэд. Урдань скандинавиин ябадал гэжэ аяншалалгын бүлгэмэй хүнүүд олоороо ябанад.

Тамир хүгшэн эжыһээ үлэхэгүй гэжэ уухилна. Түрүүн ошохо дурагүй, бүлхышөөд ябаһан хүбүүн, яба ябаһаар оршин тойрониие харан, сагааран, һонирхон эхилбэ.

Хада өөдэ гараха бүринь нарһан, хасуури модод олошоржо, ойн агаар бүри сэбэр арюун болоно. Тамир урагша хойшоо эрьеэлдэн, гоё һайханаар харагдаһан юумэнүүдые телефондоо буулгана.

Газар дороһоо нэбтэржэ байһан булагта дүтэлжэ, сорьёмо хүйтэн сэбэр уһа уунад, нюураа угаанад. Амтатай гээшэнь булагай уһан!

Сэндэмэ абжаа маани гүбэрэн, нара тойроод эрьелдэн, һү, орооһо ургэнэ.

Тээ саашаа ябахадань нарата сэлмэг ойн талмайда һагсагар томо хасуури урганхай, гоё гээшэнь, һүрөөтэй гээшэнь!

-Харыш, эжы, энэ ойн хаан!- гэжэ, Тамир ташаганаса энеэһээр модо тэбэрин, дороһоонь дээшээ харана.

Мүшэр һалаа соонь олон лэ амитад байдаг ёһотой! Пагсагар ногоон һалаануудай сагуур хүб хүхэ тэнгэри сэнхиинэ, эндэ тэндэһээнь элдэб шубуудай пишаганалдаан дуулдана. Тью-тью-теот, тциит-тзиид, тюй- тюй, дзюй, тцц-төс, ци-ци-ци, ку-ку, ку-ку, уд-уд, бу-бу-тррр…

— Эжы, ямар шубууд бэ? -гээд, Тамир толгойгоо үргэн эрьелдэнэ.

-Шизгалдай, хүхэ буха, тоншуул,., — гээд, эжынь харюусана — Шагныш, хухын донгодоходо бүбөөлжэн урдаһаань тоосолдоно:

-Ку-ку , би ямар гоё биб, ку-ку, би ямар һайхан биб…

-Бү-бү, бү дуугара, бү-бү, бү худлаарии, бү-бү, үб-үб, үд-үд..,

Тамир шубуудай дуу һажаалдан донгодоно. Ташаганаса энеэлдэнэд.

-Заа, сааашаа ябая даа, мухаа, тээ хадын оройдо гараад һөөргөө бусахабди, — гээд, эжынь хүбүүгээ дахуулан дээшээ саашална.

Дороһоонь харахада, томо бэшэ шэнги аад, үнэн дээрэ яһала үндэр, эгсэ хада өөдэ арай гэжэ гарабад.

Хадын оройдо дээрэ дээрэһээ дабхарлаһан шулуун хабсагай аржайгаад, һүрөөтэй гээшэнь. Оройнь абиража гараад, Тамир доронь нэмжыһэн ой хүбшэ, дайдаяа ехэ гайхан харана.

Хажуугаарнь, хадын харьяа шулуунуудай хоорондуур ургажа байһан абар табар модод найгалдана, мүшэрнүүдынь хүбүүнэй нюур һабардан, дайрана.

— Эжы, ямар хайратай модонууд бээ! -гээд, Тамир тэрэ годигор һарюу мододые телефондоо буулгана.

-Харыт, энэ таягтай убгэжөөл, энэнь бүхтэр хүгшэн шэнги, энэнь ямар карлиг шэнгиб. Энэ гном, маяа гном гу?

-Эдэ мододто эдеэ унданиинь дутаа ха юм даа.

-Юу? Эдеэ? -гээд Тамир эжыгээ наадалан энеэбэ.- Модод яагаад эдеэлхэ юм?

-Шулуутай газарта борооной шииг тогтоногуй, эдэ модод үндэһэлөөд, ургажа захалаашье бол, ундалха уһагүй, тииээд лэ һарюу марюу болоно ха даа. — гэбэ, Сэндэма абжаа. -Байгаалиин ямаршье ургамал, хүн шэнгил, амиды ха юм. Һайн ундатай байбал, дээшээ үндын, сэхэ томоор ургана, харин унда эдеэгээр дутахадаа иин годиишоно. Хайратайхан бэзэ?

-Хайратай…

— Һайнаар, шанартайгаар эделээгүй хүн баһал витамин, минерал гэхэ мэтэ ургахын сэнтэй юумээр дуталдадаг. Тиигээд лэ иимэ гном шэнги жааханууд болодог юм даа.

Тамир хүгшэн эжы тээшэ хилам гэжэ хараад, юушье харюусабагүй…

Модонуудай эшэнүүдые һэбшээн һагсалзалзуулна, Тамир тээ доогуур нэмжын хүүеһэн хотоёо харан, ойн жэгтэй гоё ябанууды шагнаархан зогсоно.

— Хэды һайхан бэ энэ оршон дайдамнай, хаража, үзэжэ ябаарай, мухаамни. Хэды арюун бэ, энэ дайда дэлхэймнай, аршалжа хамгаалжа ябаарай. Байгаалитаяа эб зохидоор, жэгдэ зүбөөр амидаран ябаарай, бүүбэйни. Һайнаар эдеэлэжэ, баатар томоор ургаарай, һайн һуража, сэсэн бэрхэ болоорой, даа, хүүгэмни.

Эндэ тэндэһээнь ойн абяан зэдэлнэ: Трр-трр, тью-тью-теот, тциит-тзиид, тюй- тюй, дзюй, тцц-тсз, ци-ци-ци, ку-ку, ку-ку, уд-уд-уд, тррр…

Баира Бальбурова

 

Уран хүн

 

Поделиться:

Автор:

comments powered by HyperComments