Наследие

 26 января 2019, 20:27

Жили люди. Великий улигершин Александр (Альфор) Васильев

Васильев Александр (Альфор) Онгоевич (1887 — 1945), великий бурятский улигершин, сказитель народных эпосов-улигеров. Сказитель  юных лет он прославился как певец, сам сочинял песни, был мастером-импровизатором на турнирных состязаниях певцов. Обладал великолепным, могучим басом, играл на морин хуре. Александр Васильев родился в улусе Молька Усть-Удинского района Иркутской области, в семье бурята из рода хөөгэй. Все в […]

Автор:

читать весь текст…

 01 декабря 2018, 14:46

ГЭСЭР.

ГЭСЭР Запев Тридцать стрел из колчанов Извлечем и покажем. Тридцать славилось ханов — Об отважном расскажем. Двадцать было ларцов, Где хранили мы стрелы. Двадцать было борцов, А один — самый смелый! Мы позвать не забыли Старцев, живших до нас. Стародавние были Мы расскажем сейчас. Как созвездия юга. Пусть не гаснет рассказ,— Только слезы у друга […]

Автор:

читать весь текст…

 01 ноября 2018, 19:25

Оньһон үгэ (Н) Пословицы и поговорки.

Наадан жаргаха саг хүн бүридэ байгаа. У каждого человека было счастливое детство. Наадан дээрэ нахилзаха хэрэгтэй, хурим дээрэ хотолзохо хэрэгтэй. На играх нужно танцевать, на свадьбах надо веселиться. Наада тээгээ нялуун, саанаа гашуун. Вблизи-приторный, извне-горький. Нагасын hайн зээдэ, намаагай hайхан хушада. Все лучшее от дяди — у племянника, самая красивая крона — у кедра Нажарынь […]

Автор:

читать весь текст…

 26 октября 2018, 04:38

Оньһон үгэ (М) Пословицы и поговорки.

Маани мэгзэм-һүзэгһөө. Мантры, моление — от веры. Мааража хонин болодог, уйлажа хүн түрэдэг. Блея, бараном становится, плача, человек рождается. Мара мадагар юумэ ябана. Словно аршин проглотил Могойн эреэн газаагаа, Хγнэй эреэн досоогоо. Пестрота змеи снаружи, пестрота (коварство) человека —внутри. Модонhоо хөө гараха, Мууhаа муу гараха. Из дерева — уголь выходит, от дурного-плохое исходит. Морёо унажа […]

Автор:

читать весь текст…

 26 октября 2018, 04:03

Оньһон үгэ (З) Пословицы и поговорки.

Зайран хүнэй зам ута, аймхай хүнэй алхам ута. У гуляющего дорога длинная, у трусливого шаг короток. Зайгаар һалхин ородог, заабаряар ухаан нэмэдэг. Ветер щелью проникает, ум учебой прибавляется. Залаа модондо унахаяа залин айдаггүй, залуу хүндэ үхэл дабтахаа айдаггүй. Молния не боится упасть на священное дерево, а смерть не боится напасть на молодых людей. Залуу бэриин эдеэн […]

Автор:

читать весь текст…

 24 октября 2018, 05:38

Оньһон үгэ (Ж) Пословицы и поговорки

  Жаахании бү занда, даагании бү һундала. Не кричи на ребенка, не садись на жеребенка. Жажалаагүй аад, бү залги, бодоогүй аад, бү хэлэ. Не разжевав не проглатывай, не говори, не подумав. Жабарһаа  бү даара, жэбэрһээ бү суура. От холода не мерзни, от ржавчины не рвись. Жараахай бү намна- гугуулида тогтохогүй. Не гонись за пескарем, в сетях не удержишь. Жаран […]

Автор:

читать весь текст…

 22 октября 2018, 09:17

Оньһон үгэ(Е,Ё) Пословицы и поговорки.

Ерэ гэхэдэ маряаха, эди гэхэдэ долёохо. Ерэ хүрөөд ербыхэ, ёро хүрөөд ёрдойхо. Ехэ далай уһаар ханадаггүй, эрдэмтэн эрдэмээр ханадаггүй. Ехэ зөөритэй байнхаар, ехэ эрдэмтэй байха. Ехээр хэлэнхаар ехээр хүдэлһэн дээрэ. Ехэ юумэ багаһаа захалха. Ехэ ама  хэлэнхаар шүдөө зууха.   Ехэ баабгай шангаар бархирдаг.   Ехэ нохойн хусахада, бага нохой хусаха.   Ехэ юумэн багаhаа захалдаг.  Ехээр эдиhэн […]

Автор:

читать весь текст…

 22 октября 2018, 07:05

Пословицы цонголов

Эрхыг соранкаар Бэрхыг сура Нэрээ хугаранхаар Ясаа хугара Нялуунаас Шулуунин Горихо узэнэгуй Готол бу тайла Туроогуй хувуундэ Тумэр улгы бу бэлэс Гэмэнэ урдаа Гэмшэлэнэ хойноо Явасан хун яса зууха Хэбтэсэн хун хээли алдаха Могойн эреэн газаагаа Хунии эреэн досоогоо Тэниг хун Тэндирээс цэцэн Тэмээ гэхэдэ ямаа гэхэ Улаан хэлтыг Урдаа оруулаккуй Хамар дор Хагархай гэджи […]

Автор:

читать весь текст…

 17 апреля 2018, 19:30

Оньһон үгэ (Д) Пословицы и поговорки

Даахи дороhоо хүлэг гараха, даг дороhоо баатар гараха. Из под косм проглядывается аргамак, из-за цыпок показывается богатырь. Дааган эхэдээ хэрэгтэй, дүшэ дархандаа хэрэгтэй. Жеребенок нужен матери… Даахигүй унаган, дахагүй үбгэн Дальбараань турлаагтаа hайхан, дааганиинь эзэндээ hайхан.  Вороне прекрасен его птенец, жеребенок прекрасен хозяину. Дальбараахан далижадаг, хүүгэхэн бэежэдэг. Птенцы обретают крылья,дите обретатет силу.  Далайда оломшо, дайдада хүтэлшэ.  […]

Автор:

читать весь текст…

 17 апреля 2018, 18:43

Оньһон үгэ (Г) Пословицы и поговорки

    Газар дуулаг, гахай шагнаг. Земля услышит, свинья расслышит.    Газар тэнгэри хоёр шэнги ондоо.  Как земля и небо различаются.  Газарай гантаса, тэнгэриин хүүесэ хүлеэхэ. Ждать до остывания земли и шума небес.  Гал уhан хоёрой гай аюул ехэ.  Вода и огонь опасны.  Галгүй газарhаа утаан гарахагүй. Без огня дыма не бывает.  Галуу hажааhан турлааг.  Утке […]

Автор:

читать весь текст…

 05 апреля 2018, 16:30

Харуу ноён. Арадай үгүүлэл

Хүнүүдһээ юумэ абаха болоходоо, амаа тамшаан, альгаа тодон араатын һүүлээр эльбэн байдаг нэгэ баян ажаһууба ха. Теэд тэрээнһээ хүнүүдэй юумэ эрижэ, гуйжа ерэхэдэнь, тэрэ баян анираа хатан, газар гэтэшоод һуужал һуудаг һэн. Тиигэбэшье тэрэ хүнүүдтэй боосоо хэхэ дуратай бэлэй. Хизааргүй харуу дээрэһээ баян ямаршье хүнтэй боосоо хэхэдээ, нэгэтэшье эд зөөриеэ, алтан мүнгэеэ табидаггүй байба. Мүнгэ […]

Автор:

читать весь текст…

 05 апреля 2018, 16:09

Үнэгэн гүрөөһэн хоёр. Арадай онтохон

  Нэгэ үнэгэн үргэн талаар хулганаашалжа ябатараа, гүрөөһэнтэй уулзаба ха. — Шэлын оройдо тобойжо харагдаһаар, ши үни удаан болоболши. Хүлнүүдшни хубхай утанууд аад, газар хороохогүй амитан хаш, — гэбэ үнэгэн. — Юу хэлэнэ гээшэбши, минии харайн гүйхэдэ, газар эбхэрһэндэл ойро болодог лэ. — Юун тиимэ хурдан хүл шамда байба гээшэб даа. — Тиигээ һаа хурданаа […]

Автор:

читать весь текст…

 05 апреля 2018, 15:42

Үрэмшөө. Арадай онтохон

Эртэ урда сагта үрэмшөө үдэр ниидэдэг байһан юм гэлэй, теэд яагаад мүнөө һүниндөө ниидэдэг болоо юм гэбэл, иимэ үльгэртэй. Сэлмэг нэгэ үдэр үрэмшөө ниидэжэ, аляаһа боргооһо барижа ябатараа, халюун харсагатай гэнтэ ушарба. Харсага хэлэбэ: -Амар сайн. Гурбан хоногоор шамайгаа бэдэржэл ябааб, харин хаанаһаа талаан боложо, Даланшын дархида дайралдабабши,-гэбэ. -Намайе гү, ямар хэрэг болоод бэдэрбэш? — […]

Автор:

читать весь текст…

 05 апреля 2018, 14:14

Монгол сэсэн үгэ

абын алтан абдар һайхан даа, арадайм уран үгэ һайхан даа… Сайхан үгээр шинжилж Уран үгээр хутгалах. Төрийн сүлд Түмэн нүдтэй Улсын сүлд Уран нүдтэй. Угалз оёход улаан ногоон ус хэрэгтэй Уран эрдмийг сурахад оюун ухаан хэрэгтэй. Улаан мах барагдах Уран санаа мөнхжих. Улир шувуу уулын чимэг Уран бүсгүй гэрийн чимэг. Унага эхдээ элгэмсэг Уран уруулдаа […]

Автор:

читать весь текст…

 05 апреля 2018, 13:40

Буруушан Борбоон.

Үнэн гү, худал гү, урданай абдарһаа абтаһан зугаа гү… Нэгэ үгытэй хүнэй хүбүүн байгаа ха даа. Тиигээд тэрэ хүбүүн баян хүнэй басага һамга хэжэ абаба ха. Эсэгэнь жаран үхэр энжэ басагандаа үгэбэ. Тэрэ хүбүүн ехэ залхуу, юуш хэдэггүй, гансал хэбтэжэл байха. Эдеэд лэ,унтаад лэ байха. Үхэрнүүдээ алаад лэ, эдеэд лэ, тарайжа хэбтэхэ. һамганиин үхэрэйнгөө уялгашын […]

Автор:

читать весь текст…

 05 апреля 2018, 11:52

Муу баанхи. (Из сказок Аполлона Тороева)

    Үнихэн сагта үгытэй ядуу нага хүн ажаhууhан гэхэ.  Тэрэ хун ган гэхэ нохойгүй, газар гэшхэхэ малгүй байһан юм ха. Үе наһан соогоо hүхэ барижа, модо сабшажа ами хоолойгоо тэжээһэн ушарhаа ехэ бэрхэ модошо дархан гэжэ холо ойрын нютагуудаар суурхаһан байгаа.  Һурагаарынь тайшаа үбгэн тэрээн тухай дуулаад, дуудалгаар татуулжа асарба ха.     Муу Баанхи тайшаа үбгэндэ ерээд:     — […]

Автор:

читать весь текст…

 05 апреля 2018, 11:29

Далан худал. Арадай онтохон

Уни үнгэрһэн сагта, нэгэ ехэ шэрүүн,хатуу хуулитай хаан байгаа юм. Нэгэтэ хаанда найр зугаашье, наадан хатаршье, агнууришье, албата зоншье залхуутай болоно. Юушье, хэниишье хараха дурагүй, ехэ уйдхартай болоходоо: хаа хаана айл тииргэн бүри, нютаг орон бүри, иимэ зар гаргуулба: «Хэн хүн хаанда далан худал, нэгэшье үнэн ушар opyyлангүйгөөр, торон норонгүй хэлэхэб, тэрэ хүн тэмээнэй ашаа […]

Автор:

читать весь текст…

 05 апреля 2018, 10:06

Долоон үбгэд. Арадай онтохон

  Урда сагта сэсэн ноён Сэбжээнэй баруун джоодо* отчо мөргөл хэхэеэ ябба.. Ябаган ябжа ябсарнь, нэгэ хун харгыдань газар шагнажа хэбтэнэ. Сэсэн ноён Сэбжээнэй хажуудань ерээд: — Э-э, нөхөр , юу хэжэ хэбтэнэш? — Үгэй, намайе «hoнop хүн» гэлдэхэ юм. hонороо туршажа доодо замбиин амитаниие шагнажа хэбтэнэб. Сэбжээнэй hурна: — Юун болжо байнаб? — Тэндэ […]

Автор:

читать весь текст…

 03 апреля 2018, 14:43

Жили люди… Ц. Жамсарано у бурятских сказителей ( Ц-А Дугар-Нимаев)

(по страницам дневника ученого) Выдающийся представитель отечественного монголоведения Цыбен Жамцарано родился в 1880 году… Начав свою статью этими словами, остановился. Не увидят ли этих моих словах субъективное преувеличение заслуг человека, то есть обычные красивые слова? И не примут ли это начало моей статьи как дань сегодняшнему времени, когда идет процесс восстановления забытых имен и заслуг? […]

Автор:

читать весь текст…

 01 апреля 2018, 13:31

Жили люди… Наследие таланта. (А.И. Уланов о Маншуд Эмегееве)

Бессмертие таланта Один из живописных уголков ч Приангарья — Кукунут» улус аша- абагатов булагатского племени бурят. Родина сказителей. Булагаты здесь живут издавна. Начало улуса, по преданиям, положил младший, седьмой сын основателя рода Ашаабагата — Тур-гэн (Тулгэн). Вокруг улуса — холмы. Природа, словно играючи, расставила их в разных направлениях. Все они покрыты лесом: растут березы, осины, […]

Автор:

читать весь текст…

 05 марта 2018, 19:36

Жили люди… Великий сказочник Аполлон Андреевич Тороев

 Аполлон Тороев (1893 — 1982) родился в улусе Шунта (Гэшуугэнтэ) Боханского района Иркутской области, принадлежал готольскому роду булагатского племени. бабушка Шаргал Янгутовой была мастерицей петь песни, рассказывать улигеры, сказки, пословицы и поговорки. Она твердо знала улигеры «Шандаабал мэргэн», «Ута-Сагаан-Батор», «Гэсэр», песни о Шоно-Баторе, сказки «Мальчик-сирота», «Три мудреца Гургалдая», «Хартагай хан» и др. В ее репертуаре […]

Автор:

читать весь текст…

 05 марта 2018, 19:03

Барас хулгана хоёр. Арадай онтохон.

Орьел торгон шулуун байсатай хада хангил уулада нэгэ сагаа эреэн барас байдаг һэн ха. Нэгэтэ барас агнажа ябатараа, хабшуу жалгаар доошоо түргэн урдаһан горхоной эрьедэ согсойн һуугаад, урасхал түргэн уһа хаража һууба. Энэ үедэ нэгэ хулгана горхоной эрьедэ бүмбэрэн гүйжэ ябатараа, ойлгомторгүй гэнтэ халтиран уһан руу унашаба. Эрьедэ гаража шадангүй, урасхалда абтан ураадаһаар барасай урда […]

Автор:

читать весь текст…

 05 марта 2018, 18:51

Мэхэтэй үнэгэн. Арадай онтохон

Урдын урда сагта hүн далайн шалбааг байхада, үндэр уулын добохон байхада нэгэ үнэгэн хатаржа ябаһан ха. Нэгэтэ тэрэ харгыдаа боошхотой ногоон шэрэ оложорхибо. Байза, ногоон үнгэтэй боложо, хамаг амитаниие мэхэлхэ байна гэжэ бодобо. Боошхотой шэрэ руу орожо, ноб ногоохон үнгэтэй болоод саашаа хатарба. Ойн амитадтай уулзаба. -Тэнгэриhээ эльгээгдэhэн хаан гээшэб! — гэжэ айладхаба. — Оо, […]

Автор:

читать весь текст…

 07 января 2018, 20:05

Муу хара. А. Тороевай онтохонуудһаа ( на бурятском и на русском языках)

МУУ ХАРА Урдын урда сагта Муу Хара гэдэг алдартай нэгэ үншэн үрөөhэн хүбүүн ажаhууhан юм ха. Бага балшар наhандань эхэ эсэгэнь үхэhэн байгаа. Борьбо дээрээ халта үндыхэдөө тэрэ нэгэ баян хүнэй буруудые харадаг болоhон юм ха. Таба-зургаан жэл соо баянай буруудые харахадаа нэгэшье алдаагүй, нэгыешье үхүүлээгүй байгаа. Хабарай халуун наранай гарахада нэгэтэ баян эзэниинь Муу […]

Автор:

читать весь текст…

 28 декабря 2017, 20:31

Р.Чойномын 80 жилийн ойн Баяр.Оюухай наадам-2016.Хэнтий.Дархан сум.

                                                                                                  

Автор:

читать весь текст…