25 октября 2017, 16:03

Хэтэ Сахюур

***
Хаража үзөөгүй залуушуулда хэтэ, сахюур, уула гээшые ойлгуулхамни.
Урда сагта, зуруул, шударуул гээшын байгаагүй үедэ буряад, монгол эрэ хүн заатагүй гал аһааха хэрэгсэл бүһэндөө зүүгээд ябадаг байгаа.
Энэ юун бэ гэхэдэ, иимэ комлект: хэтэ, сахюур, уула.
Хэтэ гээшэнь хатуу түмэрөөр хэгдэһэн халта түхэреэншэг хурса эрмэгүүдтэй зүйл.
Хэтэдэ булгайр арһаар бүтээһэн туламхан шэнгихэн юумэ табалжа няаха, тэрэнь барюулшье, кошелёкшье боложо үгэхэ.
Тэрэ кошелёк соонь сахюур, уула хоёр хээтэй байха.
Сахюур гээшэ – тусхай шулуун юм (бидэ, заахан үхибүүд, тэрээниие өөхэн шулуун гэгшэ һэмди).
Уула гээшэ – хуһанда ургадаг бамбайһан мөөгэ гэхэ гү, али хатаһан һархяаг болоно (тэрэниие таанар хуһанда хараһан байхат, хараагүй һаа, хожом ябахадаа адаглажа хараарайгты).
Гал гаргаха гээ һаа, сахюур дээрээ зөөлэн, хуурай уула табяад, хэтээрээ сахюураа сохиходо ошонууд гарадаг.
Тиин ошонһоо уула дүрэжэ эхилдэг.
Тэрэниие саашань үлеэгээд, ехэ болгоод, хуурай үбһэндэ гү, али зомгооһондо аһаагаад, галаа түлидэг байһан.
Эрэшүүл гааһаар тамхи татахадаа хэтээрээ сахюурдажа уулые утаа гаратар аһаагаад, тамхияа носоодог байһан юм.
Мүнөө буряадуудай, монголнуудай хубсаһа анхаржа харахадатнай бүһэдэнь хутага, хэтэ хоёр заатагүй үлгөөтэй байха.
Басаа Валера

Харин эхэнэртэ Хэтэ баһал бии байһан юм.
Эхэнэрэй Хэтэ- баруун гарьхын (женское нагрудное украшение) дунда бүтүүдэ үлгэгдэдэг, мүнгөөр гоёогдоhон сахюур сахиха түмэр hуулгаhан, гал гаргадаг хэрэгсэл (огниво, прицепляемое к правому кругу женского украшения, отделанное серебром).
Эхэнэрэй зүүдхэлэй хэтэ эрэшүүлэй хэтэдэ орходоо багашаг байха ёһотой.

Поделиться:

Автор:

comments powered by HyperComments