03 декабря 2017, 20:15

Зудхэли нютагай урданай дуунууд

 

 

 

 

Даага эдисэн гарюусан шэнги

Дарьялдагшаан, дарьялдагшаан болыта

Унага эдисэн гарюусан шэнги

Улилдагшаан, улилдагшаан болыта

Нуурай эреэн баха шэнги

Бархирагшаан, бархирагшаан болыта.

 

Нариихан нариихан бэсэлигые

Нюуха дурам хүрэнэ лэ

Наашатай суусан нүхэдөөр

Наадаха дурам хурэнэ лэ

Алтан алтан бэсэлигээ

Андалдаха дурам хүрэнэ лэ

Анжаран суусан нүхэдсээ

Абаха дуран хүрэнэ лэ

 

Ногоорогшо дэлхэй

Намжаа наратай замбуулин

Назарай маанарые хүмүүжүүлсэн

Нангин хайратай абамнай

Хүхэрэгшэ дэлхэй

Хүжэ наратай замбуулин

Хүмүүнэй бэеы олгуулсан

Хүндэтэй сайхан эжымнай

Таанарайнгаа үреэлээр

Талын эзэд болообди

Хүүгэд насанай уреэлээр

Хүхижэ жаргажа ябанабди.

 

Шааяа Ононой хойморто

Шарахан зандан дасан байна

Шарахан зандан дасаниин

Шарамал алтан ганжартай

Шарамал алтан ганжарынь

Цэдор Лхамын арамнайтай

Санажал ошожо мургэхэдэм

Шарахан хужын хангалтай

Хүүеэ Ононой хойморто

Хүрин зандан дасан байна

Хүрин зандан дасаниин

Хүжэл мунгэн ганжартай

Хүжэл мунгэн ганжарынь

Хүреэсээ заласан арамнайтай

Хүрэжэл ошожо мүргэхэдэм

Хүрин хужын хангалтай

 

Харанхы болохосоо жабарладаг

Хабтагай сагаан Хотогорнай

Ханилсан гансым мартанюулсан

Хамагсаа хайратай амарагни

Үдэшэ болохосоо жабарладаг

Үргэн сагаан Хотогорнай

Үелсэн гансым мартанюулсан

ӨӨртэм хайратай амарагни

Бүрэнхы болохосоо жабарладаг

Байгаа сагаан Хотогорнай

Баталсан гансым мартанюулсан

Бодолдом хайратай амарагни

 

Эхинсээ эхитэй Зүдхэлимнай

Эбхэрэн урдаад Онондоо ороо

Эжэлсэн ганса амарагни

Эреэнхэн зүрхэндэм мартагданагүй

Хоёрхон эхитэй Зудхэлимнай

Хотирон урдаад Онондоо ороо

Хүндэтэй ганса амарагни

Хүринхэн зүрхэндэм мартагданагүй

Байгаа Могойто нютагаймнай

Баян-Сагаан сахюусан

Сэлгеэхэн Могойто нютагаймнай

Сэнгэдэ бурхан сахюусан

Байгаа Зүдхэли нютагаймнай

Баян-Сагаан сахюусан

Үргэн Зүдхэли нютагаймнай

Үндэр мандал сахюусан.

Записано со слов Долгоржаповой Хандацырен 89 лет.

 

Сэлгеэ сагаан голой бургаасан

Сэхэл хойшоо найгана

Сахюусанаймнай ламбагайнар

Дасан сүргөө нэнгэнэ

Адагай голой бургаасан

Алиш тээшээ нэнгэнэ

Ага эсэгын ламбагайнар

Дасан сүргөө нэнгэнэ

Тутхалтымнай бургаасан

Тушаа бүреэ найгана

Тугшан эсэгын ламбагайнар

Дасан сүргөө нэнгэнэ

Хотогор голой бургаасан

Хоёр тээшээ найгана

Хуралаймнай ламбагайнар

Дасан сүргөө нэнгэнэ.

 

Түрын дуунууд.  Свадебные песни .

Ухэрэй мяханай тарганиинь бэ

Үнжэсэн урагуудай өөдэгуйнь лэ

Ямаанай мяханай тарганиинь бэ

Яарасан урагуудай ялигуйнь лэ

Хониной мяханай тарганиинь бэ

Хоносон урагуудай хошоншонь лэ

 

Батомункуев Аюр пел (сын брата Батомункуева Бальжинимы)

 

Адуунай мяхан гэсэмни

Амташьегуй зоболго

Аягтай нүхэр гэсэмни

Зугаашьегүй зоболго

Үхэрэй мяхан гэсэмни

Өөхэшьегүй зоболго

Үеын нүхэр гэсэмни

Зугаашьегүй зоболго

Гахайн мяхан гэсэмни

Гадаргүй зоболго

Гансахан нүхэр гэсэмни

Зугаашьегүй зоболго

 

Архиншанай дуун (песня выпившего)

Хададаа ургасан модыень

Хабарай салхин нэнгүүлнэ

Хатуугаар барисан зүрхыем

Хатуухан  харань халаагаад байн

Үндэрөөр ургасан модыень

Үбэлэй салхин нэнгүүлнэ

Үнихэнэй барисан зүрхыем

Үетэнэй духаряа хүхеэнэ

Шэлэдээ ургасан модые

Шэмэрүүн салхин нэнгүүлнэ

Шангахан барисан зүрхыем

Шэлтэйхэн духаряа сэнгүүлнэ

 

Ургажа байхадаа гоёхон аад

Ургы юундэ насагүйб

Уулзажал ябахадам илдамхан аад

Үгэеэшье юундэ хэлэнэгүйб

Сэнхиижэ байхадаа сэбэрхэн аад

Сэсэгүүд юундэ насагүйб

Сэнгэжэл ябахадаа илдамхан аад

Сэхэеэшье юундэ хэлэнэгүйб

 

Толгойншни орой бууралтаад

Томоотойхоноор ябыша

Үсэнэйш орой бууралтаад

Үбгэрэнгеэр ябыша

 

Хушуу сагаан хүрин хээр

Хурдан лэ сэн даа анхандаа

Хүгшэншье саа хүхюутэй

Хүбүүн лэ сэн даа анхандаа

Ама сагаан хүрин хээр

Ардаг лэ сэн даа анхандаа

Алдараашье саа аягтай

Айдар лэ сэн даа анхандаа

 

Хадын ногоон халюураа

Хады руугаа халюураа

Хамаг зомнай гэгээрээд

Колхоз болоо коллектив

Арын ногоон халюураа

Ара руугаа халюураа

Амитан зомнай гэгээрээд

Артель болоо коллектив

(Эту песню пели в годы  коллективизации)

 

Во время Великой Отечественной войны вся тяжёлая работа легла на хрупкие женские плечи. Гунганимаева Бальжи вместе с подругами села за штурвал трактора и она сочинила эту песню.

Хүдөө талын хурьһые

Хүнхинэдэг трактораар хүдэлгөөбди

Хүрин алаг зүрхые

Хүйтэн дайнда ошоһон

Хүндэтэй нүхэд хүлгүүлнэ

Үргэн талын хүрьһые

Үнэтэй трактораар хүдэлгөөбди

Улаан алаг зүрхые

Үхэлтэ дайнда ошоһон

Үеын нүхэд уяруулна

Хаялга гүбөөгэй хүрьһые

Ханхинадаг трактораар хахалаабди

Харал эреэн зүрхые

Хатуухан дайнда ошоһон

Хайратай нухэднай хайлуулна

Ара талын хурьһые

Анзасатай трактораар ажаллаабди

Алаг эреэн зүрхые

Аюулта дайнда ошоһон

Аханар дуунэр амаруулнагүй

 

Сэлгеэхэн Агынгаа дуулимханда

Сэсэгүүд һалбарна шүүдэр соо

Сэнгэжэ ханилһан нүхэрни

Сэдьхэлэйм хүндые хүлеэгыш даа

Утахан Агынгаа дуулимханда

Ургы һалбарна шүүдэр соо

Уянхан зулгы амарагни

Ухаанайм хундые хүлисыш даа.

 

Эту песню пел Батомункуев Маюр сын брата Батомункуева Бальжинима.  Песни записаны со слов Гунганимаевой Бальжи 92года.

 

Хазаараа ханхинаса шэлгэнхэй

Ардагхан хуринуудэй алин бэ

Алаг зуүхыем байрашуулһан

Аляахан хоёройн алин бэ

Эмээлэй шэнхинэсэ шэлгэнхэй

Эмнигхэн боронуудай алин бэ

Эльгэ зүрхыем байрашуулһан

Эжэлхэн гансаниинь алин бэ.

 

Хадын үбэрэй модые

Наратай һалхиниинь нэнгүүлнэ

Наринаар бариһан зүрхыем

Танхын духаряа хүлгүүлнэ

Хадын арын модые

Харахан салхиниинь нэнгүүлнэ

Шангаар бариһан зүрхыем

Танхын  духаряа хүлгүүлнэ.

 

Араараа татамалхан телефоноороо

Агынгаа дүүмэ вызывалхамха

Арбанхан сонхотой кабинет соосоо

Айдархан гансамни байгаа һаа харюусанал бэзэ

Урдуураа татамалхан телефоноор

Худариингаа дүүмэ вызывалхамха

Хоринхон сонхотой кабинет соосоо

Холшорни байгаа һаа харюусанал бэзэ.

Хадын харгы жэгдэгүйхэн

Хазаартаа табилтай гу,болилтой гу

Харахасаа нюдэниинь байрагүйхэн

Ханилхатайш гу даа,болилтой гу

Уулын харгы жэгдэгүйхэн

Унагшааш табилтай гү ,болилтой гү

Уулзахаһаа нюдэниинь эрбэлзэлтэйхэн

Ушаралтайш гү даа,болилтой гү.

Записано со слов Жигжитжаповой  Дыжидмы абгай 92 года.

 

Ардагайнгаа түргэндэ

Ардагай зоболон ерэбэш даа

Ханилхы намтай баталаагүй аад

Харатайхан дэмы ерэбэш даа.

Во время войны Батожапова Цыпелма абгай работала в тракторной бригаде.

 

Трактор агтын сайханда

Таряан далай долгилно

Тангил гансым холохондо

Тархил зүрхэм гуниглана.

Шэрэм булад комбайн

Шэлын таряае долгилуулна

Сээжэл зүрхым гуниглуулһан

Сэдьхэлтэй гансым аялга.

 

Газарай холоһоо гангананхай

Галуунай дальбараа хайратай

Гансахан зүрхым хулгүүлдэг

Абын хүбүүн хайратай

Арахан хангилай оройдо

Ангирай ганганаан тасарнагүй

Алагхан зүрхым хүлгүүлһэн

Абын хүбүүн хайратай

Хүбшын модондо донгододог

Хүхын дальбараа хайратай

Хүринхэн зүрхым хүлгүүлдэг

Хүнэй хүбүүн хайратай.

Записано со слов Батожаповой Цыпелмы абгай 92 года.

 

Жудхуу байндаа Зудхэлимнай

Зүндөө мориёо табимаархан

Зүдэрүү байндаа басагадынь

Зүбшөөд ябажа боломоорхон

 

Дабаан үндэртөө һулираал саань

Дааган хүлэгтөө гомдоорой

Далан хэлэндээ дарагдаал һаань

Дабжаа баахандаа гомдоорой

 

Сэлгеэхэн Зүдхэлиеэ үгсэхэдэм

Сэлхээн Дугар ташуураа үгөө

Баруун Үлзытые үгсэхэдэм

Баабайн Дугар ташуураа үгөө.

Записано со слов Санжиевой Цырендулмы абгай 87 лет.

 

Собрала материалы Митупова Дарима Хоригадаевна – ветеран педагогического труда

 

 

 

 

 

 

 

Поделиться:

Автор:

comments powered by HyperComments