20 октября 2017, 19:03

ҮЛЬГЭРЭЙ ОРОН — ЗУРАГУУД СОО

Уран зураашан Намжилма Эрдынеева.

Буряадай сэдьхэл – үльгэрэй дайда.
Хэзээдэшье, хэдышье сагай сэмүүн, байгаалиин уларилай хүндэ болобошье, жэнхэни буряад хүн зүрхэ сэдьхэлэйнгээ гүн оёорто ямар бэ даа үзэсхэлэнтэ һайхан нангин үльгэрэй мэдэрэл хадагалан, тэрэнээ бөөмэйлэн, үзэлүүдгүй һалбаруулан ябадаг гээшэ ха даа. ..
Тэрэ мэдэрэл арадаймнай анханай түүхэһөө, тоонто нютагай ая гангын хангалһаа, аглаг талаяа тооһоруулһан агта хүлэгэй тобороонһоо, анда нүхэдэй нарьяма һайхан дуунуудһаа, номин талын альган дээр мэнэ мүндэлһэн хурьганай маараанһаа, үбгэ абын хүхэ мүнгэн хутагаһаа, шодогор гашуун гааһанайнь уняарһаа, хойморой абдардахи нэхы дэгэл, арһан дахын уни дулаанһаа, хүгшэн эжын бууюулһан ааяма сайн амтанһаа, борсогорхон альганайнь үнжэгэн мээхэй эльбээнһээ түрэдэг байжа болоо гү?

Түрэл арад соогоо мэдээжэ болоһон уран зураашан Намжилма Эрдынеевагай зурагууд олониие һонирхуулдаг, гайхуулдаг юм. Зурагшанай үзэсхэлэнтэ hайхан зурагуудые харахадаа, үльгэрэй орон дайдада орошоһон шэнги хусэлдэ абтахаар байна гэжэ олон зонууд хэлсэдэг.

Буряад ёһоор зураһан зурагуудтань – хүшэгэ тэнгэри доро түбхинэһэн амгалан тайбан буряад айл, домог туухын баатарнууд, энгэртэй торгон тэрлиг бэедээ нэмэрэнхэй хатад, дангинар. “Бальжан хатан”, “Баргажан-түхэм орон”, “Бабжа- Барас баатар”, “Үльгэршэн” гэжэ агууехэ Абай Гэсэртэ зорюулhан триптих, хориин буряадуудай холо дайдаhаа Байгал шадар нютагуудтаа бусажа ябаhаниие харуулжа гурбалжуулан зурагдаhан “Наян Наваа”, “Баргу-баатар”, “Арын арбан гурбан ноёд”, “Хонгоодорнууд”, “Хорёодой”, “Буряадай”, “Эвенгууд»”болон үшөөшье олон зурагууд олоной зүрхэ сэдьхэл доhолгооно.

Урданай үльгэрэй, домогуудай дүрэнуудые зурахада бэлэн бэшэ гэжэ уран зураашан тэмдэглэдэг. Юундэб гэхэдэ, гансал талаан бэлигтээ найдажа зурахын аргагүй, зуралгын дүрэ бутээл тухай тодорхой мэдээсэл хэрэгтэй ха юм. Тиимэhээ Намжилма Эрдынеева зуража эхилхынгээ урда тээ ехэ бэлэдхэлгын ажал ябуулдаг, түүхэ домогуудые гүнзэгыгөөр шэнжэлдэг, архивуудай мэдээсэлнүүдые үзэдэг юм.

Буряад арадай уг, элинсэгүүды харуулhан зурагууд олон.
Тэрэ бүгэдэндөө ехэ анхаралтай, нягтаар хандажа, арадай байдал, байра, гоёолто болон зэмсэгүүдые, оршон тойроһон байгаалиин баялигые, оншо ондо илгааень тодо гэмэ hайханаар тэмдэглэн харуулhан байна.
Домог түүхэ, үльгэрэй хажуугаар уран зураашан бүхы буряадай, улаан залаата шобогор малгайтай нютагайшуулайнгаа юрэнхы байдал, ёhо заншал харуулhан зурагуудые олоор бэшэдэг.
Урданай заншал, агнуури, эдеэ барилган, оёдолшод, дархад, малшадай байдал харуулhан зурагууд ехэ hонирхолтой.

Уран зураашан арадайгаа оньhон угэ, шог үгүүлэлнүүд дээрэhээ «Хомхойролго», «Залхуу», «Хулгайшан» гэхэ мэтэ шог ёгто, хүнэй ажабайдалай дунда дутууе харуулhан зурагуудтай юм. Тэрэнэй хажуугаар хани нүхэд, түрэлнүүдтөө болон, мэдээжэ политик болон артистнартаа зорюулжа, шогтой хүхюу шаржнуудые олоор зурадаг. Арадай hайндэр Сагаалганда зорюулhан гарай зурагуудые олоор гаргаа.

Талаан бэлигтэй хүнүүдөө араднай дүрбэн тэгшэ талаантай гэжэ магтадаг юм даа. Намжилма Эрдынеева уран зуралгын хажуугаар бага шангай бүтээлнуудые урладаг, уран hайханаар хубсаhа оёдог юм. Жэшээнь, 2012 оной Бүгэдэ буряадай һайндэр Алтаргана дээрэ «Намчувандан» гэжэ символдэ зорюулhан хубсаhанай суглуулбаринь түрүү hуури эзэлээ hэн. Алталмал утаhаар, мүнгэлмэл туйбаар, хээтэй угалзануудаар гоёогдоhон зэмһэтэй дэгэл хубсаhад хэды һайхан байгааб!

Уран зурагшамнай Агын аймагай Урда Аргали hууринда Цыренжаб Эрдынеев, Санданова Сэсэг хоёрой гэр бүлэдэ хүн боложо мүндэлhэн намтартай. Хүнэй шадабари, бэлиг талаан гээшэ миин дээрэhээ унашадаг бэшэ, уг угаараа залгалдан буудаг ха юм даа. Уран зураашанай нагаса эсэгэнь нютагтаа суута дархашан байhан, мүнгэлмэл хээтэй буряад эмээлнүүдые бутээдэг hэн. Харин Сэсэг эжынь ямаршье хубсаса хунар оёжо, нэхэжэ шадаха, “альганай шэнээн арhаар арбан захатые бүтээдэг, хурганай шэнээн торгоор хорин захатые оёдог”, айхабтар бэрхэ, бэлиг талаантай хүн юм. Намжилма бүри жааханhаа хододоо эжынгээ хормойн хажууда үндыһэн ха даа, хэhэн, бүтээhэн юумыень харан, туhалан, оёжо һураа hэн.

Хоёрдохи классай hүүлээртэрэнэй гэр булэ станци Ага зөөжэ ерээ. Һургуулиин багша Виктор Балданович Баторов жаа басаганай зураhан зурагуудые ехэ гоёшоодог, бэлигынь дэмжэдэг hэн.

Наймадахи классай һүүлээр Намжилма Улаан-Удэ хото ерэжэ, багшын мэргэжэлэй дунда hургуулиин уран зуралгын факультедтэ ороод, наhанайнгаа ажалай hургаар абаа. hулээрнь, арбаад жэлэй туршада hургуулиин багшаар хүдэлөө һэн.

2002 онhоо эхилээд Могойтын суутай зурагшан, дархашан Цыбигжаб Цыдыповтай суг хамта хүдэлжэ захалаа һэн. Цыбигжаб Цыдыповай ударидалга доро “Угалза” гэжэ урлалай түбтэ ханза абдарнуудые гоёожо, зуража hураа. Эгээл тиихэдэ уран зураашан “Буряад зурагай” оншо маяг, удхатай дүтэ танилсаа.

«Буряад зураг» гээшэ монгол арадай зурагай нэгэ hалбарил болоно гэхэдэ буруу бэшэ. Арадай эгээн дуратай – улаан, шара, ногоон, хүхэ, сагаан үнгэнүүд тэндэ ехээр хэрэглэгдэдэг. Монгол арадуудта эдэ үнгэнүүд гүнзэгы удхатай. Жэшээнь — ногоон үнгэ удаан ами наhанай удхатай. Сагаан үнгэ — hайн сэбэр hанаа, шара үнгэ — дэлхэйн баялиг харуулна…
Гүнзэгы удхатай урлал Буддын шажанһаа ерээ. Намжилма Эрдынеева мүнөө Буддын шажанай уран зураашадай бүтээлнүүдые ехээр үзэдэг болонхай. Жэшээнь, Янжима бурханай дүрэ, Шэтын дуганай захяалаар «Сансарын хүрдэ», «Түншэ» гээд танкануудые зурахадаа Агын Буддын шажанай академиин багшаhаа олон хэшээлнүүдые абаа һэн. Олон зурагуудыень хүнүүдэй үмсын суглуулбарида ороо.

Уран зураашан 2011 ондо Россин гурэнэй уран зураашадай бүлгэмдэ ороо hэн. “Алтаргана- 2004”, “Алтаргана-2006”, “Алтаргана-2010” фестивальнуудай лауреат, Даши-Нима Дугаровай нэрэмжэтэ ВАРК-ын шагналай лауреат болоо. Монгол ороной Чингисханай нэрын алтан медальда 2010 ондо хуртөө, 2012 ондо «Агын дасанда 200 жэл» гэжэ медаляар шагнагдаа hэн. 2012 оной Алтарганада “Мүнөө сагай хубсаһан” гэжэ мүрысөөндэ нэгэдэхи һуури эзэлээ һэн.

Алдар солото уран зураашан, оёдолшон Намжилма Эрдынеевагай бэлиг талаан жэлһээ жэлдэ мүлиглэн, арадай түүхэ, жэнхэни буряад ёһо заншал харуулан , гүнзэгы удха шанартай, һайхан дээрээ һайхан боложо байна даа!
Амжалта хүсэе!

Баира Бальбурова 2016 он

Поделиться:

Автор:

comments powered by HyperComments