27 апреля 2020, 11:28

К 75-летию Великой Победы. Цындыма Бабуева «Үбэр Байгалай хизаарай Агууехэ хүн» К 75-летию Великой Победы.


Цындыма Бабуева
Үбэр Байгалай хизаарай Агууехэ хүн
Эсэгын дайнай суута снайпер
С.Д. Номоконовто зорюулагдана

Энэ гайхамшагта агуу хүнэй эдир бага наhан, дайнда ябаhан наhан ба дайнай hүүлээр хайшан гэжэ амидаржа байhан тухайнь гурбан шүлэгѳѳр харуулхые оролдобоб

Тайгын хүбүүн

Холын хойто зүгтэ
Хүбшэ хүтэл, тайгатай
Дэлюун гэжэ суурхаhан
Нютаг байдаг байгаа ха

Хандагай, шоно, баабгай
Элбэг байгаа тэндэнь
Халюу. булган, араата
Эндэхи нютагай омогорхол

Хадаhаа горход харьялан
Хабар сагаа дуулана
Хангай уулань дүнхыгээд
Хүбшын орой шэмэглэнэ

Олон жэлэй саанахана
Оротон омогууд үнэржэн
Баян хүбшэ тайгын
Бардам эзэд болоо hэн

Ангууша Номогоной бүлэдэ
Анханайнь угые дамжуулан
Мэргэн хүбүүн түрэлэй
Мэтэр томо бололой

Абаяа дахажа хүбшээрээ
Агнажа буудажа hуралай
Араата, шандага сохом лэ
Асардаг болобо хүбүүхэн

Юhэн наhаяа хүсэхэдѳѳ
Юрэ хэнhээш мэргэндээ
«Элеэгэй нюдэн» гэлсүүлбэ
Эгээн эрхим болобо

Дэлюун нютагай нэрые
Дээрэ үргэн ябаа лэ
Дархан омогоо дамжуулан
Даамай бэрхээр суурхаа лэ

Ород яhатанай гуримаар
Хэрээhэ зүүжэ хүбүүн
Семен нэрэтэй болобо
Сэсэн мэргэн гэгдэбэ

Хангай тайгын бүргэд
Хандагай оро тэрэнэй
Халюу булган дэнзэтэй
Хамаг олзо Семеной

Арбан таба наhандаа
Ангуушын солодо хүртэлэй
Хамниган омогоо суурхуулха
Харбааша боложо үндылэй…

 

Би бэлэнби!

Цындыма Бабуева

Энэ хүбшэ соо хэбтэhээр хоер хоношобоб.
Хон жэн…Саана холо снаряд тэhэрнэ, харин эндэ хон жэн…
Энэ үбэл ехэ саhатай байhаниинь болоо.
Хэды шэнээн саг соо шамайе хүлеэхэбииб?
Энээхэн доргоной арhан намайе хүйтэнhѳѳ аршална.
Хэды жэл үнгэршэбэ гээшэб, тэрэ гэhээр?
Эндэхил хүбшэдэ адли hэн минии агнадаг тайга…
Хабтагар халюурма арhатай булган гүйшэбэ гү даа?
Үгы, эндэ булган ябадаггүй, яажа байнабииб?
…Энэш хай, үнѳѳхи минии хүйхэр ерэжэ ябана…
Ерэ даа, ерэ! Мүлхин дүтэлэ, хара могой!
Удаан лэ шамайе хүлеэгээб, удаан…
(тас!!! Буу hүрэнэ)
Абажа хэбтэгты, золигууд! Таанадые хэншье уряагүй,
Таанад ѳѳhэдѳѳ ерээт! Булимтаран гүрэндэмнай ороот,
Амгалан hайхан байдалымнай эбдээт!
Абажал хэбтэгты, золигууд! Таанад ѳѳhэдѳѳл гэмтэйт!
Хүнүүд гээшэ гүт, иихэдээ? Бэшэ, таанад хүнүүд бэшэт,
Хүн гээшэ иигэжэ байха еhогүй, намайешье хүн бэшэ болгоот!
Абажал хэбтэгты, золигууд! Хаанабши, дайсан, гара наашаа!
Дэлюунэйнгээ хүбшэдэ би дуугаа дуулажа ябагша hэм!
Халюунайнгаа арhаар хабархажа гоегшо hэм,
Эльгэнэйнгээ эгшэтэр эрьюу баабгайе наадалагша бэлэйб,
Зүрхэнэйнгээ сохилтор залуу наhаяа магтагша hэм…
…Бай, тэрэ шубуун ниидэшэбэ, баhа нэгэн ерэбэ…
Хорото дайсан, энэшни минии газар,
Ши энэ газар дээгүүр мүлхихэшье эрхэгүйш,
Хэнэйб даал хүбүүн байгаа еhотойш хэзээб даа,
Энэ дайнай болоогүй hаань, түүдэгтээ шамайе уриха hэм,
Түүхэйшэг мяха амтархан хоюулаа эдихэ hэмди,
Теэд мүнѳѳ ши дйсанши, хариин дайсан…
(тас!!! Буу hүрэнэ)
Хэзээ би ан агнаhан шэнгеэр хүниие буудахаяа болихобииб?
Хэзээ би Могойтынгоо вокзалда буужа, нютаг руугаа зорихобииб?
Хэзээ би Зугаалайнгаа аршаанаар арюудхан бэеэ угаахабииб?
Хэзээ би хоншуухан хангалтай шэнэхэн модоор гэрээ барихабииб?
Хэрмэн сошоод, hүрэшэбэ, баhа нэгэ айлшан ерэбэ.
Би бэлэнби! Би Эхэ ороноо хамгаалхаар хододоо бэлэнби!

 

Жаргални Зугаалайдаа

Цындыма Бабуева

Дайншье дүрэлзэн дүүрээ
Европые сүлѳѳлѳѳд,
Зүүлжээ шэглэн,
Хинганай шэлэ ерээбди.
Квантун армиие тэндэ
Бута сохин намнаабди
Дайн иигээд лэ дүүрээ hэн…
Нютаг нугадаа бусажа
Нүхэднишье амараа даа,
Дэлюунэйнгээ хүбшэдэ
Дахин биишье ерээ hэм,
Хүбшэ тайгам зангаараал
Хүбүүгээ хүлеэжэ байгаа hэн,
Теэд буугаа гартаа барижа
Агнаха зүрхэн байгаагүй,
Түрэлхиин ангууша сэдьхэлни
Түригдэн хайшаашьеб тонилоо…
Үрүльгын голой эрьедэ
Үйhэн хушалтатай чум соо
Үнгэрhэн жэлнүүдни хайратай
Үбгэ эсэгэнэрэйм үндыhэн
Үлгы нютаг баяртай!
Сэлмэг сэнхир тэнгэри,
Алтан шарахан наран хэлыш,
Амгалан байдал хэзээб даа
Сэгнэхэ саг ерэхэ гү?

Баруун зүгые барижа,
Буряадай нютаг ерээбди
Буужа ерэhэн газарнай
Баян дэлгэр байгаа даа
Аршаантай булагтайшье,
Хүбшэтэй хүтэлтэйшье,
Энэрхы сэдьхэлтэй зонтойшье
Элдин үлзы нютаг даа!
Дархалха, урлаха бэлигээ
Дууhан эндэ гаргааб даа,
Эгээлэй борохон хүнэй
Эдлэдэг хубида хүртѳѳб даа.
Нэгэнэй зэргэдэ ябажа,
Нэрэ түрэтэйшье бологдоо,
Харин Шэтын музейдэ
Хайрата буумни, гааhамни
Үнгэрhэн дайнай гэршээр
Үеын үедэ хадагалагдаа…

Зугаалай hайхан нютагта
Заяанай жаргал эдлээ hэм,
Үри бэенэрээ үндылгѳѳб,
Үнэр баян ажаhуугааб.
Үтэлхэ сагай үүдэндэ
Үреэнэб арад зоноо:
Алтан энэ дэлхэйдэ
Амгалан байдал байрлаг лэ,
Дайн гэжэ муу үгэ
Дахин хэзээш бү дуулдаг!
Элүүр мэндэ, энхэ амгалан
Энэрхы хайраар эльгэ нэгэн
Элдин hайхан нютагтаа
Энхын жаргал эдлээрэйгты!
Орон дэлхэй суурхуулха
Орой мэргэн харбаашад
Зугаалай нютагтам мүндэлхэ
Зоной магтаалда хүртэхэ!
Тайгын хүнэй сэдьхэлээр
Та олон нютагайхидтаа
Тайбан байдал үреэнэб даа
Тайгын бѳѳ, танай Семен…

2020 оной февраль hарада бэшэгдэбэ

Блокадын хүбүүнэй үгэ
Цындыма Бабуева

Бидэ тиихэдэ Росси гүрэнэй эгээн гое
Эгээн hайхан суута Ленинград хотодо
Петроградай талада, Нева голой эрьедэ
Амар амгалан ажаhуудаг байгаабди.
Энэ хэзээб даа үни холо сагта болоо,
Теэд үсэгэлдэр мэтэ hанагдаха юм…
Сиренын хуугайлаан, артобстрел,
Бомбын тэhэрээн, үдэр hүнигүй наяраан,
Үлэн хооhон байдал, хүйтэн…
Үхэhэн хүнүүд, үлэнхэ зонууд…
Хүйтэнhѳѳ бүглѳѳтэй сонхонууд,
Харанхы хүйтэн гэрнүүд,
Үхэhэн зониие суглуулдаг
Үдэр бүриин машинанууд…

Дүшэн хоер оной хүйтэн үбэл
Нагасамни гээгдээ, удаань абамни,
Хэды болоод хүгшэн эжым…
Мартадаггүйб, хүгшэн эжын бэе
Бүдѳѳр ореогоод, углуудань «Е.Ф»
Гэжэ тэрэнэй нэрэ обог бэшээд,
Хүдѳѳлүүлхэб гэгшэ харуулшанда
Хоер үдэрэйнгээ нормо хилээмэ
250 грамм 100 түхэригтэйгээр
Үгэжэ эльгээгээ бэлэйбди, теэд
Нэгэтэ үйлсэ гарахадам
Үхэгшэдэй бэеые машина руу
Обоолон шэдэжэ байба,
Сагаан бүдѳѳр ореолтотой
Нэгэнэй бэе шэдэхэдэнь
Гүйжэ ошоод харахадаа
Ойлгоо бэлэйб, хүгшэн эжыем
Тэрэ харуулшан hамганай
Газаа хаяад орхиhыень,
«Е.Ф.» үзэгүүд лэ
Гэршэлээ бэлэй тэрэниие…

Дүшэн хоер оной мартын эсэс.
Ладога дээгүүр гарадаг
Ами наhанай харгыгаар
Абарагдан гараха талааниие
Абгамни намда түхѳѳжэ,
Валдайда байдаг госпитальда
Аргалуулжа эхилээ hэм.
Эжымни, хайрата ганса эжымни
Намдаа бэшэг бэшээ
Оройдоол хоерхон бэшэгыень
Абажа уншажа үрдеэ hэм…
Эжымнишье бурхандаа мордоо,
Арбан нэгэн наhатай би
Үншэн ганса болоо hэм…

Хүдѳѳ hуурин эльгээгдэжэ,
hургуулида hурадаг байгааб
Нүхэдым гэртээ ошоходонь
Эжынэр эгэшэнэрынь угтаха,
Харин би гансааран
Тээ холохон зогсохоб
«Энэшни үншэн, Ленинградай…»
Гэжэ тэдэ шэбэнэлдэхэ…
Арбан дүрбэеэ хүрэхэдээ
Түрэл городоо ерээ hэм.
Петроград хооhон, хон жэн,
Зунай саад соогуур
Алхалан ябанаб аалихан
Эжымни намайе ооглобо гээд,
Эрьелдэн гэхэдэм гансал
Невагай долгин дээгүүр
Сахалинууд элилдэн байгаа hэн…
Ганса би иигэжэ зобоогүйб,
Бүхы минии үетэнэй
Хуби заяанда нүлѳѳлhэн
Хара шуhата дайн гэмтэй…
Дүшэн табан ондо
Дайнай дүүрэhэн үдэр
Плендэ абтаhан немцүүдые
хаража зогсоходоо бодоо hэм,
Таанад маниие үзэн ядажа
Бомбодожо буудажа байгаат,
Би таниие мүнѳѳдэр үзэн яданаб!
Бидэ таниие диилээбди,
Яагаашье хадаа диилээбди!

Хүлеэжэ байгты, нютагни!
Цындыма Бабуева

Аяар холын Европодо
Аяншалжа ябаа бэшэб даа,
Арбан найман наhандаа
Аляархажа байна бэшэб даа

Хариин энэ гүрэндэ,
Дайгаар ороо бэшэб даа,
Хархис хара дайсадhаа
Хамгаалхаяа ерээб даа

Энэ дайе эхилhэн
Этэгээд тэдэниие дарахаар
Эрид зүрхээ шангадхан
Энэ бэеэрээл туйланаб даа

Эхэ hайхан оромни
Хаана байнаб хэлытэ,
Эжы аба хоерни
Мэндэл юм гү, хэлытэ?!

Энэ хариин дайдада
Хүйтэнш гээшэнь аргагүй,
Хархис тэрэ дайсадай
Харатайш гээшэнь аргагүй!

Нойтон хара окоп соо
Норожо нүхэдѳѳр hуухадаа,
Тэнгэриин олон мүшэдѳѳр
Тандаа мэндэеэ эльгээнэб

Дүтэхэн снаряд тэhэрнэ
Дүлиирүүлэн наярна,
Дайнай харгын хүйтэндэ
Дадаhан бэем хатуужана

Зугаалай hайхан нютагаа
Зүүдэлхэш гээшэм аргагүй
Зулгы тэрээхэн Дулмаяа
hанахаш гээшэм аргагүй

Эжынгээ сагаахан шарайе
Эльгэлэн мүнѳѳ hананаб
Эрьеэд ерэхэ илалтые
Энээхэн зүрхээрээ мэдэнэб…

Ерэбэ даа танкнууд
Юрьебэ даа немцууд
Ерэ, дүтэлэ, дайсан
Юрдѳѳ шамhаа айнагүйб!

Маа, абажа хэбтээрэй!
Минии бэлэг граната!
Маа, танидаг боло намайе
Талын буряад хүбүүе!!!

Булад hэлмэ нугардаггүй,
Буряад хүн сухаридаггүй,
Бурхантайш байхаб, зүрхэтэйшье,
Буудан шамайе унагаахаб!

Буугай hомон мүндэрлэн
Буужал байна оройдом,
Гал уhан нэгэдэн
Газар тэнгэри ниилэбэ…

Үүрэй сайхын урдахана
Хара манан тунаба
Үетэн нүхэд сэрэгшэдни
Хажуудам газарта хэбтэнэ

Ара нюргандаа тээжэ
Аюулай газарhаа холодуулан,
Шархатаhан нүхэдѳѳ шэрэн
Шадал мэдэн мүлхинэб

Хиргажал байна золигууд
Холохон байна манайхин,
Гэнтэ Ура! хашхараан
Газар дүүргэн дуулдаба!

Урагшаа, урагшаа манайхин!
Урагшаа, Улаан армиинхид!
Урагшаа гүйнэб бодонхой,
Урагшаа ниидэнэб шубуундал!

Холын энэ Европодо
Хүхижэ ябана бэшэб даа
Хари гүрэнэй зониие
Хамгаалжа ябаал ушарнай

Харин түрэл нютагни
Хүлеэжэ байгты намайгаа,
Хайрата эжы абамни
Хүрэжэл бусаха хүбүүнтнай!

2020 оной март

Уран хун

Поделиться:

Автор:

comments powered by HyperComments