Литература

 20 апреля 2021, 19:04

ҮНШЭРЖЭ ЗОБОХЫЕШЬЕ, УНАГАН НҮХЭРЭЙ БАТА НАЙДАМТАЙЕШЬЕ, ИНАГ ДУРАНАЙ ХҮСЭТЭЙЕШЬЕ ДҮҮРЭН ҮЗЭҺЭН ХҮМ (Хөөрөөн)

ҮНШЭРЖЭ ЗОБОХЫЕШЬЕ, УНАГАН НҮХЭРЭЙ БАТА НАЙДАМТАЙЕШЬЕ, ИНАГ ДУРАНАЙ ХҮСЭТЭЙЕШЬЕ ДҮҮРЭН ҮЗЭҺЭН ХҮМ (Хөөрөөн) Цырен-Дондок Хамаевай «Ган-Булад» гэжэ туужын удхаар бэшэгдэбэ ХӨӨРӨӨНДЭМНИ ОРОҺОН ХҮНҮҮД: БИ хадаа  Шаралдай гэжэ нэрэтэйб, бага балшар наһанһаа үншэрһэнби ХАЛЗУУ, нютагаймнай баян хүн ҮБГЭЖӨӨЛ, минии түрэлэй һэдэбтэй наһатай үбгэн юм һэн даа ГАН-БУЛАД, минии унаган нүхэршье, нэрлэһэн ахамнишье гээ һаа, болохо СЭМЖЭДМАА, […]

Автор:

читать весь текст…

 20 апреля 2021, 18:58

Чингис Гуруев. ЭХЫН ЗАХЯА

Эжы, эжымни — мүнхэ нарамни, Энхэ заяатай даруухан жаргални, — Халуун зүрхэнэй энхэрэл татажа, Харгы залажа, үреэл табихадаа: — Эрдэм үзэхөө холы зорижо, Эрхим хүн болоорой, үримни, — гээд, Аласай замда намайгаа үдэшөөлтэ, — Аялга дуундал һанагдаа бэлэйл. Эжы, эжымни — бата найдални, Энэ наһанайм дүмүүхэн түшэгни, — Сэлмэг арюухан һэшхэл боложо, Сэсэн үгөөрөө һургаал […]

Автор:

читать весь текст…

 20 апреля 2021, 18:56

Сэсэгма Гармаева. Тоонто

Байдаг досоош урматай Бусажа нютагаа ябахадаш. Ташаашадаа зальбараад, Түргэн саашаа гүйлгэхэш. Уужам, үргэн дайда Урдашни гэнтэ харагдахал, Үлзы һайхан тоонтошни Үлгы мэтээр үзэгдэхэл. Хүгшэрһэн аба эжышни Хүлеэжэл шамайгаа байха. Урда зүгһөө тооһорьехэдэ, Угтахаа газаашаа яараха. Балшар бага наһаншни Бусажа һөөргөө ерэһэндэл. Аба эжыншни гуламта Анхилан буузаар эхилхэл. Сэсэгма Гармаева. Уран хүн.

Автор:

читать весь текст…

 03 апреля 2021, 15:12

Басаа Валера Саяан уулын энгэртэ

САЯАН УУЛЫН ЭНГЭРТЭ (табан үйлэтэй драма) Цырен-Дондок Хамаевай «Эрмэг дээрэ» гэжэ туужын удхаар  зохёогдобо   Наадаха нюурнууд: ЗАЯАХАН, хори наһаяа гэшхэжэ ябаһан, шуудан зөөгшэ, почтальон ГЭНДЭН, Заяаханай нүхэр хүбүүн ГЭПЭЛМАА, Заяаханай нүхэр басаган, Гэндэнэй эгэшэ ТААБАЙ, Заяаханай хүгшэн аба ДУГАРМАА ТЕЭБИИ, дайнда ошоһон ори ганса хүбүүнһээ мэдээ хүлеэдэг хүгшөө ГЭМАА ХҮГШЭН, Заяаханай түрэлэй хүгшөө ТҮРҮҮЛЭГШЭ, […]

Автор:

читать весь текст…

 02 апреля 2021, 19:02

Чингис Гуруев. Жэнхэни түүхэ домог

1 Отог буусадаа засагтай Олон эсэгэ обогтон Хуушан монгол бэшэгтэй Хуули дансаар баялиг; Ноёд, түшэмэдэй үргэмжэтэй Нүүдэл журамынь гайхамшаг. *** Агта моридой хурдаар Алас холые зорёо гээ: Зам харгынь — нэгэндээ, — Зол жаргал дэлгээ; Золгоһон нүхэдынь — хоёртоо, — Зоболон хүргэн угтаа. *** Һүүдэр мэтэ сэбдэгтэй Һүйд, тодхор саража, Шуурган мэтэ аюултай Шуһата хёмороо […]

Автор:

читать весь текст…

 31 марта 2021, 11:48

Сэсэгма Гармаева. Гунигай мүрнүүд

Алтан энэ дэлхэйдэ Айлшаар хүнүүд ерэдэг. Хэзээб даа хэмнэйшье Харижа һөөргөө бусадаг. Түрэл дүтэ хүнэйнгөө Тэхэрихэ сагынь ерэхэдэ, Ухаан зүрхэн оройдоо Ойлгохо аргагүй байдаг. Хагсуу хүйтэн хаһа Хүрэжэ ерэһэн мэтэ, Хүлдэн дааран эхилхэш Халуун наранай элшэдэ. Оршолон дэлхэйн нюрганда Ори гансаараа үлэһэндэл, Эльгэн яншан эхилхэ, Эрэмдэг ехээр абаһандал. Сэсэгма Гармаева. Уран хүн.

Автор:

читать весь текст…

 30 марта 2021, 07:14

Басаа Валера. Тэрэ холын хотондо (зүжэг, үргэлжэл)

ТЭРЭ ХОЛЫН ХОТОНДО (Дайнай үеын үхибүүд – дети войны) Дүрбэн үйлэтэй драма Цырен-Дондок Хамаевай «Жалсаадай» гэжэ туужын удхаар бэшэгдэбэ ЖАЛСААДАЙ, ЧИМИДСУУ, ШАГДААХАЙ, ДОРЖО — һургуулиин 6-дахи ангиин һурагшанар БАДМА БАЗАРОВИЧ, һургуулиин багша ДУЛГУУДАЙ, Жалсаадайн эхэ ГАНЖАД, Чимидсуугай эхэ ДАРХАН ШОЙМПОЛ, Жалсаадайн абга ЖАМБАЛ, Жалсаадайн эсэгэ Үхибүүд, улад зон.   ХОЁРДОХИ ҮЙЛЭ Һургуулидаа үглөөгүүр Чимидсуу ерэбэгүй. […]

Автор:

читать весь текст…

 22 марта 2021, 08:39

Сэсэгма Гармаева.Зохёол.Үеынгөө нүхэдтэ

Согтой залуу наһандаа Сугтаа үдэһэн нүхэдни, Сагай ошоһые мэдэнгүй, Сэнгэжэ ябыт бултадаа. Он жэлэй ошохо тума, Ошоһон сагаа шаналангүй, Оршолон энэ дэлхэйдээ Омог зандаа үлөөрэйт. Үри хүүгэдэйнгээ жаргалые, Үзэжэ нюдөөрөө, баясаарайт, Үлзы һайхан нютагтаа Үнэр баян һуугаарайт. Саһанай бударан ороошье һаа, Сарюун зандаа ябыт даа; Хүгшэрхэ сагай ерээшье һаа, Хүнгэн солбон байгыт даа. Сэсэгма Гармаева. […]

Автор:

читать весь текст…

 22 марта 2021, 08:36

Басаа Валера. ТЭРЭ ХОЛЫН ХОТОНДО

(Дайнай үеын үхибүүд – дети войны) Дүрбэн үйлэтэй драма Цырен-Дондок Хамаевай туужын удхаар ЖАЛСАДАЙ, ЧИМИДСУУ, ШАГДААХАЙ, ДОРЖО — эхин һургуулиин нэгэ ангиин һурагшанар БАДМА  БАЗАРОВИЧ, һургуулиин багша ДУЛГУУДАЙ, Жалсаадайн эхэ ЖАМБАЛ, Жалсаадайн эсэгэ ДАРХАН  ШОЙМПОЛ, Жалсаадайн абга ГАНЖАД, Чимидсуугай эхэ ҮБГЭН  БААБАЙ, Доржын үбгэн баабай …………………………. …………………………. Үхибүүд, улад зон.   ОРОЛТО Жалсаадай добын оройн […]

Автор:

читать весь текст…

 19 марта 2021, 08:32

Дондок Улзытуевай шүлэгүүд

Дондок УЛЗЫТУЕВ   ЭХЭ НЮТАГАЙ МАГТААЛ ДУУН   Эсэгым түрэһэн нангин тоонто, Эшэгы гэрэйм номин тооно. Эжым түлиһэн алтан зууха, Эртын сагай домог түүхэ!   Хангил үндэр Саяан тээһээ Хадын сэнхир орон шэнги, Хамар дабаан, Бархан тээһээ Хангай ехэ тайга шэнги,   Эсэгым түрэһэн нангин тоонто, Эреэлжэмни, Шэбэртэмни, Буурал нагасын домог соолта, Буугыт мүнөө шүлэгтэмни! […]

Автор:

читать весь текст…

 17 марта 2021, 13:44

Чингис Гуруев. Буряад хэлэмни

Бүмбэрсэг түбидэ Буряад хэлэмни Үндэһөөрөө хатан, Үгы боложо, Үрхирхэгүйл хэзээш;   Зориг һүлдэтэй Залуу үетэнэй Зам харгыда Заяа үйлэнь Залирхагүйл сохом;   Ажал хэрэгээ Арьбан болгожо Амидарал тэдхэдэг Арад түмэнэй Алтан харилсаан;   Үльгэр домогой, Үндэр соёлой, Эрдэм ухаанай Үйлэ табисууртай Үлзы хэшэг лэ!   Магтаалда хүртэдэг Мархаанзай дооромбын «Бэлигэй толидол» Мандажа һалбархал, — Бата […]

Автор:

читать весь текст…

 17 марта 2021, 13:41

Cолбон Аюшеев. Баглаа сэсэг

  Сэсэгэй дэлгүүртэ хэншье үгы. Хайшаашьеб, наймаашан ошонхой. Залуу хүбүүн гартаа мүнгэ бажуунхай Хэндэшьеб даа, сэсэг бэдэрнэ, зобошонхой…   Үнгэ бүреэр миралзаhан сэсэгүүд сооhоо Үнэрдэн байжа, удаанаар бэдэрнэ… Үнгыень тааруулбаш, үнэртэнь голхороод, Үнжэгэн зүhэтэй сагаахан сэсэгүүдтэ дүтэлнэ…   Баглаа болгоод, тэбэриhэндэл абажа, Нюдэеэ анин сэсэгүүд соо зогсоно… Бодолдоо, барюулжа байhанаа тухайлжа, Ниидэhэн шэнгеэр гараа даллан […]

Автор:

читать весь текст…

 16 марта 2021, 17:34

Дашинима Халхаров. Үхибүүдтэ зорюулhан шүлэгүүд

  ЗАНТУУ Хэмнай мүнɵɵ Хэшээлдээ үгыб? Залхуугай үбшэнтэй Зантуухай гүбэ! Толгойнь ходо Түшэгэнэhэн байха. Еохой ходо Еолууртай уршыха. Хүл гарынь Хүшэлдэһэн гэмэтэй. Хүгшэн эжынь hэрюулээгүй зэмэтэй. Үмдэхэ гэхэдэнь, Yмдэниинь соорхой. Үдэшэ норгоhон Гуталынь нойтон. Гэхэ мэтээр Олон табые Гэмэрэн тоолохо, Гэмэгүйдэл Зантуухай. Зантуудал зариман Заhаран хожомоо, Зэмэтэйнүүд байбал Залхуугаа үлдэгты! ҺАЙХАН ХҮСЭЛ Сог залитай, Омог […]

Автор:

читать весь текст…

 16 марта 2021, 14:29

Сэсэгма Гармаева. Түрэл хэлэн

  Булаг шэнги бурьялһан Буряад һайхан хэлэеэ Булта мэдэдэг һаамнай, Байхал һэн даа урматай. Айдар наһанайш тулга- Абынгаа түрэл хэлые Орхижо болохогүй гэжэ Ойлгохо байгаа уладнай. Олон хэлэ мэдэдэг Улад гансашье муудаагүй, Ухаан бодолоо нэгэшье Өөхи тааруу болгоогүй. Үбэр Монголой буряадууд Энэ талаар бэрхэнүүд: Холын газарта байдаг аад, Хэлэеэ оройшье мартаагүй. Зохид түрэл хэлээрээ Зугаалан […]

Автор:

читать весь текст…

 11 марта 2021, 17:55

Чингис Гуруев. Баглаа сэсэг

Хонгор хабарай һайндэр мүндэлжэ, Холшор зулгы илдам шамхандаа Буян хэшэгтэл бэлэг болгожо, Баглаа сэсэг гарташ барюулнаб.   Эрхим һайниие үршөөн зүгнэжэ, Энхэ сарюун баглаа сэсэгни Эртын нарандал туяа татажа, Эльгэ нимгэн зугаа дэбжүүлнэ.   Ая хүгжэмэй булаг дэлбэржэ, Абтай, золтой дура сэдьхэлнай Баглаа сэсэгтэл гоёор задаржа, Баяр дээрэ жаргал нэмээнэ.   … Адиста хүжөөр анхилһан […]

Автор:

читать весь текст…

 09 марта 2021, 19:24

Сэсэгма Гармаева. Жаргал

Аятай залуу наһандаш Арюухан дуран айлшалха, Сэсэгэй хангал үнэрөөр Сэдьхэл шинии анхилха. Холшор һайхан хаһадаа Хуби заяагаа золгохош. Үри хүүгэд үзэгдэжэ, Үнэр баян болохош. Эдлэжэ ябаһан наһандаш Элдэб юумэн ушарха. Эгээл энээхэн үедэш Эрхим нүхэршни туһалха. Саг жэлэй урилдаанда, Сайжа үһэнэйш захалхада, Эжэл нүхэрэй үгэнүүд Эльгэ зүрхыеш эльбэхэ. Сэсэгма Гармаева Уран хүн  

Автор:

читать весь текст…

 02 марта 2021, 08:59

Чингис Гуруев. Тоонто нютаг Хөөрхэмни

Арюун һайхан диваажан шэнги Аглаг сэлгеэн тоонто нютагни Ами наһан, үйлэ хубида Амар тайбан түшэг тулгуури.   Далай ехэ бисалгал шэнги Дара-Эхын дуган бүтэжэ, «Алтан гэрэл» хаанай уншалга — Абьяас бэлиг, шүтээн зальбарал.   Хүхэ сэнхир огторгой шэнги Хүжэ номин хүбшэ таладаа Адуу малаа үдхэн жаргахын Ажал гээшэ баян хэшэгтэй.   …Тоонто нютаг, Тоонто нютаг […]

Автор:

читать весь текст…

 21 февраля 2021, 16:28

Чингис Гуруев. Нютагай шарай арюухан

        Нютагай шарай арюухан Домогто үни холын дурасхал боложо мүнхэрһэн Дорготын үлэдэ халта тогтожо, сэржэмээ үргөөд лэ, Хэдынэйшье үе сагта хүлеэн һуудаг эжыхэн шэнги Хэжэнгэ нютагайм юртэмсэ сэнхирлэнхэн үзэгдэбэ.   Һэргэг мэргэн үльгэршэ үбгэнэй дүрсэ һануулан, Һэбхеэн ууламни мэндэеэ хүргэһэн шэнги һэбшээлнэ. Һарьдаг мэтэ үндэрөөр сэгнэгдэһэн «Сэрэмпэл» туужа соохи Һалбайн сагаан нуур […]

Автор:

читать весь текст…

 21 февраля 2021, 16:20

Cэсэгма Гармаева. Байгаали үбэлдөө

Үбэлэй үедэшье байгаалимнай Үзэсхэлэн гоёор харагдадаг, Ялбама саһаар хушаатай, Ялалзан таламнай байдаг. Үндэр хадын саанаһаа Үглөөнэй наран бултайха, Үргэн талаяа харахадаа, Уринаар миһэрэн, энеэхэ. Гэрэй хажууда ургаһан Гансахан мойһон һэрихэ, Гунхалзан аргаахан һуухадаа, Гүлмэрхэн дүүхэй һануулха. Хүхэ тэнгэриин хаяагаар Хүбэн үүлэд үзэгдэхэ, Хаража байхада, удаанаар Хөөрэн дээшээ, дэгдэхэ. Сэсэгма Гармаева  Уран хүн

Автор:

читать весь текст…

 20 февраля 2021, 20:04

Басаа Валера. Хүүгэд шүлэгүүды уншана

ХҮҮГЭД  ШҮЛЭГҮҮДЫ  УНШАНА Хүхюухэн үхибүүд шүлэгүүды уншана, Хонгор зүрхэтэнии хүлгүүлээд абана. Хонгёохон хоолойн абяан аятай, Хөөрхэн тэдэнэр урма зоригтой.   Харин ехэшүүл өөрын бодолтой, Холын һанаанда абтаатай – Хайшан гэжэ үриеэ үргэхын, Хүлынь дүрөөдэ хүргүүлхын.   Үеын үеһөө дахажа ерэһэн Үдэрэй һанаан, һүниин зүүдэн  – Яажа гарынь ганзагада хүргүүлхы, Ямар аргаар һургуули һудар дүүргүүлхы.   […]

Автор:

читать весь текст…

 12 февраля 2021, 02:04

Дугарма Батоболотова. Сагаалганаа угтая

САГААЛГАНАА УГТАЯ Зүүн зүгэй литэ hэхэгдэн, Зурхайн сэсэн мэргэн зарлигаар, Зуража hиилэхэ ерэхэ сагые, Зүрхэн hудалай сохидол хубиие…   Жаранай Рабжуун хулганаар эхилээд, Жагсаалда хойноhоонь Үхэр ерэбэ. Жамын hайнда найдажа этигээд, Жабхалан сагаа хүлеэн тэниибэ.   Нүүдэл арад дайдаяа махажа, Нуга талын элдиниие бэдэрhэн. Табан хушуун малаа тэжээжэ, Талаан эдлэжэ, амидаран тэнжэhэн…   Сагаан hараяа […]

Автор:

читать весь текст…

 12 февраля 2021, 01:59

САГААН ҺАРЫН АМАРШАЛГА (Аша, зээнэрэй дуун)

Алтан дэлхэйнгээ үнгэ шарай харуулһан, Аман зохёолой үльгэр, онтохо түхээһэн, Удам изагуурай угай бэшэг мэдүүлһэн Ухаан түгэлдэр аба, эжымнай, амар мэндээ!   Эдир залууһаа ажалай амта танюулһан, Эрдэм бэлигэй талаан хуби хүртөөһэн, Үлзы буянай оюун сэдьхэл түрүүлһэн Үндэр наһатай аба, эжымнай — түшэг найдалнай!   Ажа байдалай хүндэ хүшэрые дабуулһан, Ажал хэрэгээ хэзээдэ түгэс дэбжүүлһэн, […]

Автор:

читать весь текст…

 09 февраля 2021, 19:08

Сэсэгма Гармаева. Сагаалдаг һайхан заншал

  Буддын номгон шажантай Буряад манай араднай Сагаан һараяа угтажа, Сагаалдаг һайхан заншалтай. Багахан үхибүүн наһандаа Бүтүү үдэртэ дурлахаш, Бууза хэжэ дууһахада, Болохыень хүлеэжэ ядахаш. Хойто үдэрынь болохо, Хабатай һонин байха: Улад зон олоороо Үдэрөө дүүрэн орохо. Аха хүнүүдээ хүндэлэн, Амар мэндые хүсэхэ. Уг узуураа уудалан, Угаа удаан хөөрэлдэхэ. Адуу мал тухайгаа Аятай зугаа дэлгэхэ: […]

Автор:

читать весь текст…

 09 февраля 2021, 19:06

Сэсэгма Гармаева. Жэлээ угтая

Хатуу шэрүүн жэлэй Холодохые хүнүүд хүлеэнхэй. Бушуу саашаа ябахыень Булта улад хүсэнхэй. Аажам тэнюунээр алхалан, Айлшалха үхэр жэлнай. Аарюул хуруудаа бултадаа Арад зомнай бэлдэнхэй. Зангаар номгон үхэрнай Зондоо туһатай байха. Хүндэ сагнай дабагдажа, Хүнүүдэй сэдьхэл амарха. Ама хамараа халхалангүй, Аятай зохидоор амилагдаха. Үбшэ зоболон үнгэржэ, Үбгэд хүгшэд налайха. Арюун һайхан һанаагаар Айлшалха жэлээ угтая, Сэбэр […]

Автор:

читать весь текст…

 05 февраля 2021, 19:56

Чингис Гуруев. Ой модон

1. Ой модон — хэшэг, Амидаралай түшэг, Ой модон — баян, Агуу барилгын эхин, Ой модон — заяа, Арюун сэбэр агаар. 2. …Эльгэн сагаан хуһанууд Энхэ сагай шэнжэтэй, — Наруули газарай сэнгэлигтэ Набша намаагаа дэлгэжэ, Дүхэриглэн ёохорлоһон хүүхэдтэл Дура сэдьхэл буляана. 3. Наһандаа хүхэрэн ургана Нарһад — сарюун молонууд! — Гандашагүй хүдэр үндэһэеэ Газарай гүн […]

Автор:

читать весь текст…